Connect with us

KANUN LABARAI

IAR ta samar da irin masara da ke jure fari, kuma tsutsa ba ta ci

Published

on

Mukhtar Yahya Usman

Cibiyar nazari da bunkasa al’amuran noma ta jami’ar Ahmadu Bello wato Institute for Agricultural Research (IAR) ta ce nan da shekarar 2022 za ta fito da sabon irin masara da ke jure karancin ruwa kuma tsuta ba ta iya ci da ake kira TELA maize.

Kano Focus ta ruwaito shugaban cibiyar Farfesa Isyaku Muhammad ne ya bayyana haka ya yin taron jin ra’ayoyin manoma kan yadda za a rungumi sabuwar fasahar da ya gudana ranar Talata a Kano.

Farfesa Isyaku ya ce matukar manoma suka rungumi wannan sabuwar fasaha to shakka babu za su samu amfanin masara da ya zarta wanda suka saba samu idan sun yi noma.

Ya ce cibiyar ta dade tana nazari kan yadda za a samar da wannan iri da zai taka rawa wajen inganta noman masara, ya kuma taimakawa manoma rage kudaden da suke kashewa wajen nomanta.

Sabuwar fasahar mafita ce ga manoma.

Farfesa Isyaku ya ce sau dayawa akan zo da sabuwar fasaha, kuma yana da wahala al’umma su karbeta nan ta ke ba tare da jin dar ba.

Manoma ma ba a barsu a bayaba wajen kaucewa a abinda ba su sanshi ba.

A don hakanne ya bukaci manoman da kada zuciyarsu ta kadu, da zarar wannan iri ya fito, to su karba su gwada za kuma su ga nasarar da hakan zai haifar musu.

Ya ce idan manomi yana samu buhu ashiri a gonarsa da tsohon irin masara, idan aka samar da wannan na zamanin to manomi zai iya samu buhu 35 zuwa 40.

Sabuwar fasahar za ta magance yunwa a kasar nan

Haka zalika Farfesan ya ce idan manoma suka fara amfani da wannan iri, to ba shakka zai taimaka wajen samar da abinci mai yawa da zai yi maganin yunwa a kasar nan.

Ya ce hatta hanyoyin samar da kudin shiga a kasar nan za su habaka ta dalilin wannan sabuwar fasaha.

A cewarsa ana gudanar da sana’o’I da dama da suka hadar da abincin kaji da sauran abubuwa da masara.

Inda ya ce matukar za a bunkasa wadannan sana’o’I jama’ da dama za su samu aikinyi za kuma a fita daga kangin yunwa.

Ko me manona ke cewa?

Ko da ya ke wasu daga cikin manona da aka zanta da su ya yin taron jin ra’ayin sun nuna jin dadin su dangane da sabuwar fasahar amma suna bukatar akara fahitar da su muhimmancin wanna iri.

A cewar Yusuf Ibrahim zai yi amfani da wannan fasaha da zarar an fito da ita domin ya tantance tsaba da tsakuwa.

Ya ce ko shakka babu ya yarda da binciken kimiyya, kuma zai karfafi abin da zarar an fito da shi.

Shima Kabiru Isa manomine da ya halarci taron ya ce su dai sai sun gwada sun gani a zahir kafin su fara ammfani da sabuwar fasahar.

Ya ce zai ware gona guda a cikin gonakin sa idan sabon irin ya fito ya kuma gwada, idan ya bashi yadda ake fada to ko shakka babu zai rungumi fasahar ka’in da na’in.

Ko menen amfanin TELA maize

La’akari da cewa adadin al’ummar kasar nan ya kai miliyan 200, Najeriya na bukatar a kalla tan miliyan 20 na masara domin ciyar da al’ummar kasarta.

Ko da ya ke rahotanni sun bayyana cewa Najeriya ce kasar da ta fi kowacce noman masara a nahiyar Afrika.

Amma ko a shekarar 2019 Najeriya ta samar da tan miliyan 18 ne kawai, da hakan ke nuna har yanzu dai ba a iya noma masarar da za ta wadaci ‘yan kasa.

Hakan ta sanya dole kasar nan ke laruwa da shigo da masara da ga kasashen ketare domin cike gibin da ake shi.

Haka zalika masana na gani sai an shigo da kimiyya wajen magance matsalar karancin masarar da ake da shi a kasar nan.

Hakan ce ta sanya cibiyar (IAR) ta tsunduna bincike a bangaren kimiyyar sauya sarrafa halitta wato (Biotechnology)

Cibiyar ta yi nazari kwarai kan yadda za a samar da sabon irin da zai taimaka wajen magance matsalar karancin masarar.

A karshe dai ta fito da wannan sabuwar fasaha ta Tela maize, wani sabon irin masara da aka kirkira da zai jure karancin ruwa, ya kuma ya ki tsutsa, ya kuma samar da amfani mai yawa fiye da wanda aka saba gani.

Haka zalika cibiyar IAR a yanzu ta dukufa wajen ganin an samarwa da manoma wannan iri da zai taimaka wajen kawo karshen karancin masara a kasar nan.

Amfanin sa

Sabon irin zai taimaka wajen rage kudaden da manoma ke kashewa wajen noma masara.

Haka irin yana yabanya me kyau ko babu wadataccen ruwa a inda aka shuka.

Haka zalika irin yana yaki da duk wata tsutsa da ke cin masara, ma’ana ita wannan masarar tsutsa bata kamata.

Sanna sabon irin yana kara adadin kwayar masarar fiye da wace ake samu idan an yi shuka ba da irin ba.

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Hausa

An kirkiro maganin kayyade iyali na maza

Published

on

Nasiru Yusuf

Tun daga shekarun 1960, lokacin da kwayoyin kayyade iyali na mata suka shiga kasuwa, masana kimiyya suke ta fadi-tashin ganin sun samar da wasu kwayoyin magani da maza za su rika sha domin hana daukar ciki.

Wata tawagar masana kimiyya ta sanar da sarrafa kwayar magani ta kayyade iyali da maza za su rika sha.

Masanan daga jami’ar Minnesota ta Amirka sun ce gwajin kwayar maganin hana daukar ciki na maza ya nuna gagarumin tasiri na kashi 99 cikin 100 ga namijin bera.

A cikin sanarwar da masu binciken suka fitar a ranar Laraba sun ce zuwa karshen wannan shekarar ta 2022 suke sa ran fara gwajin kwayar maganin ga dan Adam. Matakin da masu fafutukar daidaita jinsi suka jima suna maraba da shi.

Continue Reading

Hausa

Pantami ya ziyarci iyayen Hanifa Abubakar

Published

on

Nasiru Yusuf

Ministan Sadarwa Farfesa Isa Ali Pantami ya kai ziyarar ta’aziyya gidan su Hanifa Abubakar, yarinya ‘yar shekara biyar waddaa aka kama shugaban makarantarsu da laifin yi mata kisan gilla.

KANO FOCUS ta ruwaito cewa Pantami ya yi ta’aziyya ga mahaifin yarinya, Malam Abubakar, inda daga bisani mahaifin yarinyar ya jagoranci Minista shiga  cikin gida don yi wa mahaifiyar Hanifa da yan’uwanta ta’aziyya da nasihohi.

Malam Pantami ya yi nasiha ga iyayen Hanifa akan wajibcin hakuri lokacin jarrabawa mai tsanani irin wannan.

Farfesa Pantami, ya roki Allah Ya sanya marigayiya Hanifa Abubakar ta zama mai ceto a lahira ga iyayenta, ya kuma bawa iyayen hakuri akan wannan babban rashi da ya faru sanadiyar wasu azzalumai da suka nuna rashin imani.

Iyayen marigayiya Hanifa Abubakar sun godewa Malam da adduar fatan alheri akan nasihohi da addu’o’i da ya gabatar.

Continue Reading

Hausa

Abun da yakamata a sani game da ‘Tofa Cup’

Published

on

Jamilu Uba Adamu

Jamilu Uba Adamu 

Tarihi abune mai muhimmancin gaske, musamman na abun da yashafi wasanni.

Amma mu anan Nahiyar ta Afrika, musamman a arewacin Najeriya ba a dauki tarihi da muhimmanci ba.

Shi tarihi na wasanni, yakan taimakawa ma su sha’awar sa sanin abun da ya faru a baya, dama wadanda suka ba da gudummawa, har aka kawo yanzu don kara shirin yadda za a tunkari gaba.

Don haka ne, a wannan dan shafin wasanni zan  kawo tarihin gasar cin kofin Kwallon k’afa na Tofa. Wanda ake bugawa a Jihar Kano.

Wannan gasar cin kofi mai tarihi, wanda yanzu haka shine kofi mafi daraja a rukunin kofuna da ake bugawa a duk gasannin kofuna da hukumar Kwallon kafa ta kano take sakawa.

Itadai wannan gasar Kofi mai dinbin tarihi a harkar wasan kwallon k’afa a wannan Jiha ta Kano ta samu asali ne a tun shekarar 1979, a lokacin ana kiranta Danwawu Cup.

Alhaji Dan wawu (Ya taba rike matsayin mai kula da harkar wasanni na Arewa, a zamanin firamiyan Jihar Arewa na farko Ahmadu Bello Sardaunan Sokoto). A wancan zamanin shi ne wanda yake daukar nauyin gasar, wacce aka fara da Kulub guda Takwas ( 8 ), wanda suka hada da; Zumunta dake Unguwar Fagge da Super Star (Goro Dutse) da Sanka Vipers (Unguwar Sanka) da Kofar Mata da Kofar Wanbai da Yakasai Rovers da Y.B.C Kano da Golden Star da kuma Gwagwarwa Yaks.

Sune kulubluka na farko da suka fara bugawa a shekarar da aka fara wannan gasa mai tarihi.

A shekarar 1985  gasar ta koma Tofa Cup, bisa daukar nauyin gasar da Alhaji Isyaku Umar Tofa ( Makaman Bichi ) ya yi, bayan rasuwar Margayi Alhaji Danwawu Fagge.

Daga baya a shekarar 1999, aka canzawa gasar tsari da kuma fasali, inda ta koma TOFA Firimiya Lig.

Wannan gasar kofi mai tarihi ta taimaka kwarai da gaske wajen bawa matasan yan kwallon kafa, damar gogewa da kwarewa har zuwa babban mataki na k’asa.

Yanzu haka a wannan shekara da muke ciki ta Dubu biyu da Ashirin da daya, akwai kulubluka sama da ashirin da biyar dake fafatawa a wannan gasa mai tarihi a kwallon kafa a jihar Kano.

Jamilu Uba Adamu,

Mai sharhin kwallon k’afa ne.

jameelubaadamu@yahoo.com

Continue Reading

Trending