Connect with us

Hausa

Shin za a iya fitar da zakkar fidda kai da kudi ko taliya?

Published

on

Farfesa Ahmad Murtala

Farfesa Ahmad Murtala

Bismillahir Rahmanir Rahim.

Tsira da Amincin Allah su kara tabbata ga Annanbinmu Muhammad da Alayensa da Sahabbansa bakidaya.

Bayan haka, a yau zan amsa tambayoyin da a ka dade ana tambaya wato halaccin fitar da kima a zakkar fidda-kai ko rashinsa. 

Tuntuni ban so na shiga amsa wannan tambayar. Sai dai tambayoyi kullum idan an zo karshen azumi, daf da Karamar, suna kara yawaita. A kan wannan tambaya aka rubuta wannan bayani. Allah ya bamu sa’a da dacewa.

1-Ana kiran wannan zakka da sunanye daban-daban. Daga ciki akwai ‘Zakatul Fidri’, wato zakkar da ake yi domin an kamala azumi za a koma cin abinci. Ana kuma kiranta da ‘Zakkatur Rikab’ “زكاة الرقاب”- (Al-Bayanu Wat Tahsil na Ibnu Rushd-Kakan:2/483). Fassarar da zata fi zama daidai da wannan ita ce ‘Zakkar Fidda-Kai’, duk da cewa an yi jam’i wuyaye a kalmomin laracin, amma fassarar Hausar ta fi zama daidai da wannan. Har ila yau, ana kiranta da ‘Zakatul Abdan’ “زكاة الأبدان” – wato zakkar da mutum zai fitarwa da kansa da kansa don ya tsarkaku.

2-Dalilai da yawa suna nuna wajibcin fitar da wannan zakka kamar hadisin Abdullahi bn Umar (R.A.) wanda ya ce, “Annabi (S.A.W.) ya farlanta fitar da zakkar fidda-kai sa’i guda na dabino, ko sa’i guda na sha’ir -(nau’in alkama ne)-, za a fitarwa da bawa da da, namiji da mace, karami da babba cikin Musulmi. Ya yi umarni da a fitar da ita kafin fitar mutane zuwa salla”-(Sahihul Bukhari, L:1503).

Haka nan a cikin hadisin Abu Sa’idil Khudri kuma ya ce, “Mun kasance muna fitar da zakkar fidda-kai sa’i guda na abinci-(an fassara shi da cewa yana nufin alkama)-ko sa’i guda na sha’ir ko sa’i gud.,,..,a na dabino ko sa’i guda na cukwi ko sa’i guda na busasshen inibi”-(Sahihu Muslim, L:2330).

Sa’i guda shi ne mudannabi hudu. Idan an yi la’akari za a ga sa’in zai yi daidai da kwano irin- na bogaji da ake amfani da shi a Kasar Hausa.

Wadannan hadisai, bayan nuni a kan wajibcin zakkar fidda-kai, sun bayyana irin abubbuwa da ake fitarwa da wannan zakka a lokacin Annabi (S.A.W) da Sahabbai. Hadisan sun nuna cewa ana fitarwa ne a kayan abinci guda biyar, wato: alkama, sha’ir, dabino, cukwi, busasshen inibi.

Ba bu wata ingatacciyar ruwaya da ta nuna Annabi yana fitar da kudi ko wani abin daban na kima ba abubuwan da aka ambata ba.

Wannan ya sa yawancin malamai suka tabbatar da cewa za a bayar da abinci ne kurum a wannan zakka. Domin yin hakan shi ne abin da nassin hadisan ya nuna baro-baro.

Aliyu bn abi uwais ya ce an tambayi Imamu Malik game da mutumin da yake wani wuri da ba abinci, shin zai fitarda zakkar fidda-kai da kudi!? Sai ya ce, A a wallahi! Sannan sai ya ce: mutum ya zamo a inda ba abinci, to shi me yake ci kenan!? Sai aka ce da shi ai ya zauna ne a wurin kamar wata daya, wata biyu!? Sai ya ce: idan ya dawo ya fitar da Zakkar fidda-kai din a abinci. Amma ba zai bayar da Wani abu ba abinci ba”-(Al-Amwal na Ibnu Zanjawaih, L:2456).

3-A daya bangaren akwai wani ra’ayin da yake ganin cewa za a iya bada kima ta adadin abin da za a fitarwa da zakkar.

Wani abu da yake da muhimmanci shi ne a san cewa wannan sabanin ra’ayi ba wai a wai zakkar fidda-kai kadai yake ba. Ya shafi har zakkar kudi da kayan noma da dabbobi. Amma akwai abubuwa guda biyu da yawancin masu tattauna wannan mas’ala ko karantata suke mantawa da su. Su ne:

i- Ra’ayin a bada kima ba wai sabon ra’ayi ba ne da aka kirkiroshi tsakanin duhun dare da sanyin safiya. Tsohuwar magana ce tun lokacin Tabi’ai akwaita.

ii- Ba malamin da yake ganin asali shi ne a bada kudi. Duk malaman da suke halatta a bayar da kima sun tabbatar da cewa bada abincin shi ne asali. Sai dai yanayin bukata da zai taso shi ne zai sa a koma ga zancen kima.

4- Mazahabin Malikiyya, wanda ake bi a wannan kasa, ya tabbatar da ana fitar da zakkar fidda-kai ne a abinci. Wannan ba wani sabani a kan haka. Sai dai ga wanda ya duba da kyau zai ga akwai rangwame da malaman mazahabin suke yi a cikin mas’alar, ta fuskar za a fitar da ita da wasu abubuwan na abinci ba wanda aka ambata a hadisin ba. Saboda suna da ma’ana daya da wadanda hadisan suka fada.-(Manahijut Tahsili na Arrajraji:2/455; Ikmalu Ikmalil Mu’lim na Ubbi:3/115, Kifayatid Dalibir Rabbani na Assazali:1/386-387). A wasu bayanan har da kudin ma kansu. Ga misalan irin wadannan bayanai daga cikinsu:

i-An tambayi Imamu Ibnul Kasim cewa, “Mutum ne ba shi da alkama a ranar da zai fitar da zakkar fidda-kai, sai yake son ya bawa mabukatan kudi don su saya da kansu, domin a ganin yin haka zai fi sauri? Sai Ibul Kasim ya ce, kada ya yi haka. Domin ba haka Annabi (S.A.W.) ya fada ba”. A wata ruwayar kuma sai Ibnul Kasim ya ce: Idan ya yi haka, ina ganin ba komai”.- Dangane da wannan ruwayar, Imamu Ibnu Rushd –Kakan, ya nuna cewa ba wani sabani tsakanin ruwayoyin guda biyun saboda ai ya basu kudin ne don su sayi alkamar su yi amfani da ita. – (Al-Bayan Wattahsil na Ibnu Rushd-Kakan:2/486-487; Annawadiru Waz Ziyadat na Ibnu Abi Zaid Al-Kairawani:2/303)

قال في العتبية:”وسئل-(ابن القاسم)- عن الرجل لا يكون عنده قمح يوم الفطر، فيريد أن يدفع ثمنه إلى المساكين يشترونه لأنفسهم، ويرى أن ذلك أعجل؛ قال لا يفعل ذلك. وليس كذلك قال رسول الله – صلى الله عليه وسلم. ومن رواية عيسى قال ابن القاسم: ولو فعل لم أر به بأساً.

قال محمد بن رشد الجد:”رواية عيسى هذه عن ابن القاسم، خلاف رواية أبي زيد عنه بعد هذا. وقد قيل إنها ليس بمخالفة لها. وإنما خفف ذلك في رواية عيسى هذه، لقوله يشترونه لأنفسهم، فإنما دفع الثمن إليهم على ذلك – والله أعلم، وبه التوفيق”.

Wannan ya nuna akwai rangwame a mas’alar, ba kaifi daya ba ce!

ii-Imamu Ash’hab yana ganin za a tsaya kurum a fitar da zakkar daga cikin wadannan kayan abinci da wadancan hadisai suka kawo. -(Ikdul Jawahirus Saminah na Ibnu Shash al-Khallal:1/219). Amma kunzumin malaman Mazahabin sun saba masa. Ta fuskar cewa za a fitarwa da abubwa har guda tara ko goma bisa duba da abincin da wasu garuruwa suke ci a lokacin da Imamu Malik ya bada fatawa.-(Mudawwanah: 1/391; Al-Bayan Wattahsil na Ibnu Rushd –Kakan:2/485). Sun kara: gero da dawa da shinkafa da Siltu da Alas. Wannan ya nuna a Malikiyyance ba bu laifi a fadada ma’anar hadisin zuwa ga duk abin da mutane suke ci a matsayin abinci. Wannan ta sa ma Imamu Ibnul Arabi Al-Maliki ya ce, “Ana fitar da zakkar fidda-kai ne daga abincin kowace al’umma. Masu shan nono su fitar a nono, masu cin nama su bayar da nama. Duk abin da suka ci, mabukatansu suna tare da su. Ba za su kallafawa kansu samo wani abin daban da ba su da shi su ba su ba, ba kuma zasu ki ba su abin da suke da shi ba”-(Aridatus Ahwazi na Ibnul Arabi Al-Malik:3/189; Ikdul Jawahirus Saminah na Ibnu Shash al-Khallal:1/219).

Sai dai yana da kyau a san cewa idan an ce abincin mutane gari ba ana nufin a tsahon shekara ba ne. Ana nufin irin abin da mutane suka rika ci a wannan watan na Ramalana kamar yadda Imamus Sawi ya fada.

Ya kara da cewa: Wannan shi ne zahirin abin da malamai irinsu Al-Haddab suka rinjayar. –(Hashiyatu Sawi Alas Sharhi Assagir:1/505)

 قال الصاوي-رحمه الله-:”والمنظور له غالب قوتهم في رمضان، على ما يظهر من الحطاب ترجيحه، لا في العام كله، ولا في يوم الوجوب”.

iii-Dangane da wadanda zasu fitar da kamar nono da nama da irinsu, sai malaman Malikiyya irinsu Imamu Abu Muhammad Abdullahi Asshabibi suka ce, “Sai a kaddara gwargwadon yadda sa’i guda zai ciyar, sai a bayar da kwatankwacinsa”. Duk da cewa akwai malaman da basu gamsu da wannan magana ba irinsu Al-Burzuli, amma wasu manyan malaman Malikiyyar irinsu Imamu Al-Haddab suna nuna wannan magana tana da karfi. Haka nan Al-Khirshi.-(Mawahibul Jalil na Al-Haddab: ; Sharhul Mukhtasar na Al-Khirshi:1/229; Sharhul-Izziyyah na Azzurkani: sh/482).

iii-Imamu Malik yana ganin baure-التين-ba abinci ba ne don haka ba za a bayr da zakka ta kayan abinci ko zakkar fidda-kai da shi ba. Amma sai Malaman Mazahabin tun daga kan Ibnul Kasim da Abdulmalik bn Habib da Abubakar Al-Abhari, da malaman Bagdada irinsu Isma’ilu Alkadi, da malaman Andalus (Spain) irinsu Al-Baji da Ibnu Abdilbarri suna ganin za a iya bayarwa ga wadanda bauren abinci ne a wurinsu. Imamul Baji ya ce, “Abin da yake mafi daidai a wurina shi ne baure nau’i ne na abinci. Don haka za a fitar masa da zakka, riba kuma zata iya shiga cinikayyar da shi, wadanda suke cinsa za su iya fitar masa da zakkar fidda-kai”- .-(Al-Muntaka na Baji:2/171; Al-Kafir na Ibnu Abdilbarri: sh/100; da Al-Jami’u Li Ahkamil Kur’an na Kurdubi: 7/103).

قال الإمام الباجي:”والصواب عندي أنه من الأقوات وأن تجزئ فيه الزكاة والربا ويخرجه في زكاة الفطر من يتقوته”.

A zamanin yanzu zamu dauki wannan ruhusar a kan kayan abinci da suka shafi taliya da macaroni da indomine da sauransu, cewa a kimanta abin da zai iya isa kwano daya a bayar.

vi- Duk da an ruwaito cewa shi Imamu Malik ba ya ganin za a fitar da zakkar fidda-kai a gari, amma wasu daga cikin malaman Mazahabin Malikiyyar kamar irin su Ibnu Habib da Asbag da sauransu suna ganin za a iya fitar da gari wanda zai daidai da sa’i guda.-(Ikdul Jawahirus Saminah na Ibnu Shash al-Khallal:1/219). Ma’anar wannan maganar tasu shi ne wanda yake da garin samovita da ko garin fulawa da sauran irinsu zai iya fitar da su a matsayin fidda-kai.

v-Imamus Sawi, daya daga cikin hamshakan malaman Mazahabin Malikiyya na daga baya, ya duba wannan mas’ala da idon basira sai ya yi bayanai da suke dada tabbatar da halascin a karbi kima. A daidai inda ake cewa sai wadannan kayan abinci guda tara ko goma ne kurum za a fitarwa da zakka, sai ya ce, “Amma magana mafi bayyana ita ce idan an bayar da kudi zakkar ta yi. Saboda ana samun toshe bukatar mabukaci a wannan rana da kudin”. -(Bulgatus Saliki na Assawi:1/438)

قال الصاوي:”فالأظهر الإجزاء لأنه يسهل بالعين سدّ خلته في ذلك اليوم”

5- Wadansu hadisai sun bayyana hikimar shar’anta wannan zakka ta fidda-kai shi ne tausasawa mabukata da wadatasu ga barin yin roko a wannan rana. Abdullahi bn Abbas ya ruwaito cewa Manzon Allah ya farlanta fitar da zakkar fidda-kai don tsarkake mai azumi daga siriri da maganganun batsa. Sannan kuma don ciyarwa ga maiskinai (mabukata).

Wanda ya bayar da ita kafin sallar idi, to an karba. Wanda kuwa ya bayar da ita bayan sallar idi, to ta zamo sadaka kurum kamar sauran sadkoki”-(Abu Dawud, L:408)

Wannan hadisin ya bayyana alfanu guda biyu da za a samu ta hanyar yin zakkar fidda-kai. Shi mai azumi a tsakakeshi. Su kuma mabukata a yalwata musu a wannan lokaci. Don haka ciyar da mabukatan wata babbar manufa ce.

Annabi (S.A.W) ya nuna a bayar da abinci shi ne asali. A zahiri kuma idan ciyarwar zata zamo sai dai a basu kudin su nemi abinci su saya, shi ma ya yi.

Idan an yi la’akari, akwai kasashe irin na Turai da za a ga samun zallar kayan abinci irinsu alkama da gero da dawa da sauransu yana da wahala ga mazauna birane, irin wadannan ba laifi suma su bayar da kudade ko wata kima.

6- Bayar da kima ko canza wani abu da wani abu da zai fi alfanu a irin wadannan hidimomi na al’umma ba wai wani sabon abu ba ne. Domin ga ruwayar da Mu’azu bn Jabal ya je Yaman karbar zakka ko jiziya -kamar yadda Dawus bn Kaisana ya ruwaito daga wurinsa, yana cewa da mutane Yaman, “Ku bani yadi ko gwado a maimakon sha’iri da gero. Wannan zai fiye muku saukin bayarwa. Sannan kuma sahabban Annabi (S.A.W.) a Madina zasu fi son haka”-(Bukhari ya kawo shi a Ta’aliki. Dawus bai hadu da Mu’azu ba. Duba Fat’hul Bari:3/311).

Imamul Bukhari da wasu malaman suna kafa hujja da wannan ruwaya a kan halascin a duba masalaha wajen fitar da asali kayan abinci ko kuma kima.-(Al-Majmu’u na Nawawi:5/429; Fat’hul Bari na Ibnu Hajar:3/312).

Ibnu Habib daga cikin manyan malaman Malikiyya na farko ya bada fatawa irin wannan dangane da wanda zai bada zakkar kudi, sai ya ga abinci ya fiyewa mutanen da za a bawa. Ya ce sai ya basu abinci a maimakon kudin. Ya kara da cewa, “Ya fitar a kayan abinci domin saukakawa mabukata a lokacin da mutane suke da bukatar abincin. Idan ya zamo yana wahala, ba a samunsa da sauki-(Al-Bayan Wat Tahsil na Ibnu Rushd-kakan:2/512)

قال ابن حبيب:”…أن يجب عليه عين فيخرج حبا-إرادة الرفق بالمساكين عند حاجة الناس إلى الطعام، إذا كان عزيزا غير موجود”.

7-A cikin hadisin da Sayyadin Abubakar ya bayyana yadda nisabin zakka yake na kudi da na kayan noma da ya zo na dabbobi sai ya ce, “Wanda zakkarsa take ya bayar da rakuma ‘yar shekara biyu amma ba shi da ita, sai dai yana da ‘yar shekara uku, to za a karba. Sai kuma mai sa’i (wakilin gwamnati a karbar zakkar) ya bashi dirhami ishirin ko akuyoyi guda biyu”.-(Bukhari:3/311-312-Fat’hul Bari).

Idan an yi la’akari za a ga an halatta bada kima a nan. Shi ya sa wasu hamshakan malamai irinsu Abu Ubaid suka ce ba laifi idan bukatar bada kima ya taso a bayar koda kuwa a ainihin zakka ne ma baki daya. –(Al-Amwal na Abu Ubaid:sh/458).

Idan an bayar a babbar zakka, to ina ga zakkar fidda-kai!

8-Manyan malaman Mazahabin Malikiyya irisnu Ibnu Abi Hazim da Muhammaad bn Dinar da Ibnu Wahad da Asbag suna ganin da mutum zai yi gaban kansa ya fitar da zakka maimakon ya bayar da kayan abinci ko dabbobi (a babbar zakka fa kenan), sai ya bayar da kudi, suka ce ya isar masa. Duk da dai ba a so ya yi hakan ba tun farko. Ibnu Rushd-Kakan ya karfafi wannan magana da cewa it ace magana mafi bayyana.-(Hashiyatud Dasuki:1/499 da 502; Hashiyatur Rahuni Ala Sharhil Mukhtasar:2/324-330; Ikdul Jauharil Samin na Ibnu Shad: sh/85).

9- Idan muka duba sauran malamai masu wannan ra’ayi na fitar da kima da kudi a zakkar fidda-kai zamu ga akwai Manyan Tabi’ai irinsu Hasanul Basari da Umar bn Abdul’aziz da Abu Is’haka Assabi’i da sauransu da suke da ra’ayin. Ga kadan daga cikin bayanansu:

i-Daga Hasanul Basari ya ce, “Idan mutum ya bayar da kudi (dirhami) a zakkar fidda-kai, ya isar masa”-(Al-Amwal na Humaidu bn Zanjawaih, L:2454)

عن الحسن قال:”إذا أعطى الدرهم من زكاة الفطر أجزأ عنه”

ii-Abu Is’haka Assabi’i ya ce, “Na riskesu (yana nufin Sahabbai da Tabi’ai) suna bayar da kudi a kimar abinci a zakkar fidda-kai”-(Musannafu Ibnu Asi Shaibah:3/174).

10-A Mazahabin Abu Hanifa da Imamu Sauri da Is’haka bn Rahawaihi da sauransu duk suna halatta bada kima. Ba wai a zakkar fidda-kai kawai ba. A duk abin da ya shafi kaffara da bakance da sauransu.-(Al-Mabsud na Assarkhasi:3/113-114; Umdatul Kari na Al-Aini:9/8)

 A dunkule, fitar da abinci shi ne asali. Kuma mutum ya yi kokari ya duba mutane da suke da bukatar abincin ya basu. Amma idan kuma ya yi la’akari da bukatar bada kima da kudi sai ya bayar a inda ake da matsananciyar bukatar hakan. Shehul Islam Ibnu Taimaiyya ya yi bayani irin wannan hali da cewa, “Ya halatta a fitar da kima a zakka a inda ba za a iya kaucewa bukata da masalahar yin hakan ba. Kamar a ce ya sayar da kayan gonarsa, a irin wannan hali sai ya bayar da dirhami goma ya isheshi. Ba sai an dora masa nauyin sai ya sayo kayan noman ko alkamar ba domin ya riga ya tallafawa mabukacin da kansa. Imamu Ahmad bn Hanbal ma ya fada halascin yin hakan baro-baro. Wani misalin kuma a ce akuya zai bayar a zakkar shanu, amma ba shi da akuya. A nan fitar da kimar ya wadatar da shi, ba sai an kallafa masa ya tafi sayo akuyar ba. Ko kuma su wadanda suka cancaci a basu zakkar su nemi a basu kimar su da kansu saboda ta fiye musu. Wannan ma ya halatta”-(Majmu’ul Fatawa na Ibnu Taimiyyah:25/82-83; Al-Ikhtiyaratul Fikihiyya na Ibnul Lahham: sh/103)

Allah ya bamu sa’a da dacewa a duniya da Lahira.

Farfesa Ahmad Murtala, shi ne shugaban Sashen Nazarin Ilimin Addinin Musulunci na Jami’ar Bayero dake Kano.

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Hausa

Abinda ya hadani da lauyoyi na-Sheikh Abduljabbar Kabara

Published

on

Aminu Abdullahi

Malamin Addinin musuluncin nan a nan Kano Sheikh Abduljabbar Kabara ya bayyana abinda ya hadashi da lauyoyinsa har suka juya masa baya.

Malam Kabara ya ce lauyoyinsa sun bukaci ya basu N 1,500,000 domin su shirya taron manen labarai.

KANO FOCUS ta ruwaito malamin ya bayyana hakan ne lokacin da yake yiwa kotu bayani, a wani bagare na ci gaba da shari’ar da ake yi masa.

Ya ce sun nemi kudinne da zummar su yi taron manema labarai sununa yadda aka zalinceshi ko jama’a sa tausaya masa.

Ya kara da cewa kwanaki biyu kafin a yi zaman kotun baya lauyoyinsa sun samenshi a gidan kurkuku, suka ce masa za a koma kotu za kuma a ci gaba tuhumarsa.

“Sun sameni a gidan yari na Kurmawa, inda nake tsare, suka ce min dukkan tuhumar da ake yimin gadar zarece kawai.

“Sunce idan na amince da tuhumar to ba shakka na fada cikin tarkon da aka danamin.

“Suka kuma gayan tuni aka yankemin hukunci jira ake kawai na amsa a zartar da shi.” A cewarsa.

Na zama kurma

Sheikh Abduljabbar Kabara ya kara da cewa lauyoyin sun bukaci da ya kame bakinsa da zarar anje kotun kada ya ce uffan.

Ya ce sai dai ya tambayesu mai zai biyo baya idan ya kulle bakinsa ya ce ba zai yi Magana ba?

Inda ya ce sun gayamasa kar ya damu za su kula da al’amarin, shi dai kada ya yi Magana.

Haka kuma ya ce sun nemi ya basu N500,000 domin su shirya taron yan jaridar.

“Bayan sun gama wancan bayaninne kuma suka bukaci na basu dubu dari biyar su yi taron ‘yan jarida.

“Hakan ta sanya na basu N300,000, na kuma zo kotu na kame bakina kamar kurma”.

“Bayan na kame bakina ne kuma alkali ya ce a yi min gwajin kwakwalwa da na kunne, amma lauyoyin nan suka kasa cewa komai”, ya kara da cewa.

Wani jami’in gwamnati zai taimakeni

Abduljabbar Kabara ya ci gaba da gayawa kotu cewa, lauyoyin nasa sun hada shi da wani babba a gwamnati don ya taimaka masa.

Ko da dai ya ce ba zai fadi sunansa ba, amma ya yi masa wasu bayanai.

Dole na yarda inda ciwon hauka

Malamin ya ce mutumin da aka hada shi da shi ya gaya masa idan aka tabbatar da shi mahaukaci ne to rayuwarsa za ta tagayyara.

Sai dai ya gaya masa zai kuma shaki isakar ‘yanci, amma zai ci gaba da rayuwarsa a matsayin mahaukaci.

Don haka ya ce sun nemi ya basu milyan daya, don su kira taron manema labarai a karo na biyu su magance duk wani abu da zai batamasa suna.

“Sun nemi na basu N1,000,000 su yi taron manema labarai, don su karemin martabata da sunana.

“Amma sai sukace dole idan za a yi haka sai na yarda inada tabin kwakwalwa, sannan za su taimakamin a sakeni.

Za a kwace min mata

Haka zalika malamin ya ce lauyoyin sun yi yunkurin kwace masa mata.

A cewarsa bayan da aka bukaci a yi masa gwajin kwakwalwa lauyoyin sun yi kokarin kulla alaka da matarsa.

Ya ce al’amarin bai yi masa dadi ba, inda ya ce hakan cin zarafi ne.

Zarge-zargen ba gaskiya bane

Sai dai lauyoyin na sa sun musunta dukkanin zarigin da malamin ya yi musu.

Barrister Rabi’u Shu’aibu Abdullahi ne ya musanta zargi a wani bagare na mayar da martani ga kalaman na Sheikh Abduljabbar.

Ya ce idan Abduljabbar yana gani an yi masa ba dai-dai ba to akwai inda aka tsara ya kai karar lauyoyin.

Ya ce idan ya kai kara a nan ne lauya zai kare kansa kan duk wani zargi da aka yi masa,

Ko ya shigar da kara ko mu bi hakkin mu

Haka zalika Barrister Abdullahi ya ce sun baiwa malamin makwanni biyu ya shigar da karar neman hakkinsa kan zargin da yake yi musu.

Ya ce hukumar da aka tanada don kai karar lauya ba a boye mata dukkanin bayanai.

A don hakan nema ya ce sun bashi makwanni biyu ya kai karar ko kuma su su nemi nasu hakkin.

Continue Reading

Hausa

Ranar Hausa: Ya Ɗabi’un Bahaushen asali suke?

Published

on

Mukhtar Sipikin

Ya zam al’ada a irin wannan rana ta Hausa, jama’a sui ta zayyano karin maganar Hausa da kuma gagara gwari don ai nishaɗi a ƙarawa kuma jama’a ilimi. Sai da ana tuya ne ana mantawa da albasa, don ba a faɗo ɗabi’u da halaye na Bahaushen asali, don mu faɗaku, mu fahimci Bahaushe in ya yi wata halayya da wasu ba su gane ba.

Wato shi Bahaushe mutum ne da ba shi da ƙabilanci, ko ya nunawa wanda ba jinsin sa ba tsangwama ko kyara. Wannan halayya ta sa shi ya ke ba da auren ƴaƴansa da jinsin da ba na sa, sannan ya auro jinsin da ba na shi ba, shi isa ma za ka ga ya cakuɗu da jinsin kala-kala.

Duk da ba shi da kyara, amma in har ya ga wani mutum ya yi rashin kan gado, ko rashin fasaha sai ya murmusa ya ce “wane ba shi da Hausa” domin shi Bahaushe kalmar Hausa ta na da ma’anoni daban-daban. Hausa na nufin harshe, Hausa na nufin fikira, Hausa na nufin wayewa da basira, Hausa a taƙaice na nufin rayuwar Bahaushe da halayyarsa da komai nasa.

Bahaushe mutum ne mai son zaman lafiya, shi isa za ka ji yana cewa “zaman lafiya ya fi zama Ɗan Sarki” don ko a tarihinsa ya sha gwagwarmaya, ya san bala’in yaƙi da zaman ɗar-ɗar. Shi isa za ka ga duk inda Bahaushe ya ke, ka ganshi cikin kyakyawar mu’amulla da ƙabilun wajen, har ta kai ya zam ɗan gari, misali: Hausawan Ghana, Kamaru, Chadi da wani sashi na C. Africa, K

Bahaushe mutum ne mai sanyin hali, bashi da riƙo ga sauran yafiya, in wata ƙabila ta yi mai wani abu mammuna, sai ya yafe, sannan ba zai faɗawa ƴaƴansa abun da akai masa ba, don kar su taso su ce za su ɗau fansa. Shi yafiyarsa kamar mantuwarsa ta ke, in yafe sai ya manta, sai dai in an fama ciwon.

Bahaushe mutum ne mai girmama shugabanni, shi dai kawai abun da ya ke so, shi ne ai masa adalci. In shugaba ya yi masa adalci ɗaya, ya zalunce shi sau ɗari, to sai ya yi mai uziri da adalcin nan ɗaya da ya yi mai.

Bahaushe yana da tsari da a sana’o’insa, ko wani gida da sana’arsu, wasu jima, wasu saƙa, wasu su, wasu farauta, wasu wanzanci, wasu fawa dss.  Noma da fatauci kuwa na kowa ne.

Bahaushe mutum ne mai girmama mata, matan kuma masu girmama maza. Shekaru aru-aru a ƙasar Hausa in ka duba tarihi sai ka ga har sarakuna mata aka yi.

Bahaushe mutum ne da ya fi fifita hankali fiye da wayo. Ba wai ba shi da wayo ba ne, amma ya fi alfahari da hankali, shi isa ɗaya daga cikin abun da ya fi yi wa Bahaushe ciwo, shi ne ka kira shi da mahaukaci.

Bahaushe bai ɗauki duniya a bakin komai ba, shi isa ma ya ke kiranta da “rumfar kara” ko “budurwa wawa” sannan bai ɗauki abun cikinta wata tsiya ba, shi isa in aka samu mai maƙo, sai ka ji ana cewa “wane ya fiya son abun duniya”

Wannan halaye ne masu kyau na Bahaushe, sai dai zamani ya canza, wasu halayen masu kyau yanzu in yana aikata su, sai a dunga kallonsa wawa wanda bai san ciwon kansa ba, shi kuma yana ganin ai halayensa na gari ne, wanda kowacce ƙabila yakamata ta koyi da su.

Continue Reading

Hausa

PDP a Kano ta goyi bayan dakatar da Uche Secondus

Published

on

Jam’iyyar PDP a Kano ta ce ta amince da hukuncin da uwar jam’iyya ta kasa ta yi na dakatar da shugaban jam’iyyar Uche Secondus.

Shugaban jam’iyyar tsagin Aminu Wali Muhammina Bako Lamido ne ya bayyana hakan ya yin zantawa da manema labarai ranar Laraba a nan Kano.

Lamido ya ce dakatarwar wani bangarene na kawo gyara a cikin jam’iyyar da aka dade anan nema.

Idan za iya tunawa, a ranar litinin din da ta gabata ne kotu a jihar Rivers ta dakatar da Uche Secondus kan ci gaban da nuna kansa a matsayin shugaban jam’iyyar.

PDP ta bukaci ‘yan sanda su kama Abdullahi Abbas

PDP ta musanta kalaman Ganduje na komawar wasu gwamnoninta APC

Bama tsoron barazanar Abdullahi Abbas- PDP

Wannan dai ya biyo bayan rikita-rikitar da da barke a cikin jam’iyyar da ta jawomasa bakin jinin yayan jam’iyyar, inda aka nemi da ya sauka daga mukaminsa.

Sai dai bayan kin amincewa da ya sauka ne kuma kotu a jihar Rivers ta bada umarnin dakatar da shi na wucin gadi a matsayin shugaban inda mataimakinsa ya ci gaba a madadinsa.

Muhammina ya kuma soki tsagin Kwankwasiyya na nuna goyon bayansa ga Uche Sacondus.

Ya ce da yake tsagin na Kwakwasiyya kungiyace bai kamata a yi la’akari da abinda suke cewaba.

A don hakan nema ya bukaci mabiya jam’iyyar ta PDP tsagin Aminu Wali da su ci gaba da da’a ga janibin domin kai wa ga gaci.

Continue Reading

Trending