Connect with us

KANUN LABARAI

Dalilai uku da suka sanya harshen turanci ke danne na Hausa

Published

on

Zulaiha Danjuma

Wani masani a sashen Kimiyyar harsuna da nazarin harsunan kasashen waje a jami’ar Bayero Dakta Isa Muhammad Inuwa ya bayyana dalilai uku da ke sawa harshen hausa ke bacewa a tsakanin matasan jihar Kano da ma kasa baki daya.

Daktan ya bayyana rashin kwarewa a harshen uwa, da shigowar zamani, da kuma lalata harshen da gangan da sunan gayu a matsayin makaman da ke batar da harshen.

Malamin ya bayyana hakan ne a wata tattaunawa ta musamman da jaridar Kano Focus a ranar Litinin.

Rashin iya harshen uwa

Dakta Inuwa ya ce harshen turanci ya yiwa mutane illa da dama a duniya ta yadda ya danne harshen uwa da mutane suka gada iyaye da kakanni.

Haka zalika galibin matasan Hausawa sun fi son a ce sun iya turaci fiye da harshen su na uwa da hakan ke tasiri matuka wajen tafiyar da harshen.

“Harshen turanci ya samu karbuwa a kasashe daban-daban, wajen aikin gwamnati, da harkokin cinikayya, kuma masu amfani da shi sunfi kowannen harshe a fadin duniya ta bangaren mu’amala da cinikayya.

“Yadda turanci ke yiwa harshen hausa illa haka yake yiwa wasu harsunan daban.

“Ya ce a yanzu yaro na isa shiga makaranta sai a fara turashi makaranta Nursery, saboda su koyi turanci, bayan basu gama yi kwari a nasu na uwa ba.

“Hakan ta sanya harshen turancin ke dannen na hausan a kowanne lokaci suke yin magana, saboda da shi aka fara ginosu.

Zamani

Daktan ya kara da cewa akwai abubuwa na zamani da suka shigo da kowa ma da turanci ya san su, ba kuma a fassarasu zuwa hausa, kuma matasa basa neman sanin hakan.

“Akwai abubuwa da dama da idan kace a fassara da hausa ka hada kanka da aiki, kamar ‘earpiece’  da ‘charger’  ‘recharge card’ da wasu da dama.

“To irin wadannan suna nan da yawa a cikin harshen hausa, da turancine amma an hausantar da su kuma bama a tunin sanin ma’anar su da hausan.

Lalata harshen da gan-gan

Shehin malamin ya kara da cewa matasa basa son koyar yaren da gan-gan da wasu ma a ganin su cinyewa ce a ce suna kwaba hausa saboda tsananin iya turancin su.

“Matasa yanzu da gan-gan suke bata hausar su saboda da zarar ance ka iya hausa to za a yi maka kallon na da.

“Kamar yadda za kaji wasu da sunan gayu na wasu irin kalamai na bata yaran kamar ‘wayana ne, ‘ulcer na ne’ duka wadannan lamirin mata ne da su amma sai a basu na maza da gangan.

“Haka kuma wasu abubuwan masu sauki kamar randa, tirmi sai kaji wani yana Tambaya wai meye su.

Ta ya za a inganta harshen?

Dakta ya ce iyaye na da muhimmiyar rawar da za su taka don ganin harshen hausa ya ci gaba.

“Iyaye tun a gida ya kamata sun dinga koyawa yaransu Hausa, da zarar sun ji suna fifita turanci akan harshen su.

“Kakannin su ma ya kamata su dinga zama da su suna koya musu hausa, hakan zai taimaka wajen koyon harshen.

Haka zalika likitan ya ce jin wakoki na gargajiya zai taimaka gaya wajen koyon harshen hausa, hadi ta karatun littattafai

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Hausa

Majiyyata sun koka kan yajin aikin likitoci a Asibitin Malam Aminu Kano

Published

on

AKTH

Aminu Abdullahi

Yajin aikin likitoci masu neman kwarewa a asibitin koyarwa na Malam Aminu Kano ya jefa marasa lafiya cikin mawuyacin hali.

A zagayen da Kano Focus tayi ta gano yadda yajin aikin likitoci masu neman kwarewa ya gurgunta harkokin kula da lafiyar majiyyata a asibitin.

Wani majinyaci mai suna Abba Shehu ya ce mafi yawansu ‘yan’uwansu ne ke kulawa da su.

Ya kara da wasu kuwa an salleme su zuwa gida sakamakon karancin wadanda za su kula da su.

Ya kara da cewa a ya yin da aka shiga kwana na uku ana yajin aikin ya gaza samun allurar da yakamata a yi masa.

“Typhoid ke damuna, a da ina samun kulawa sosai, sa6anin yanzu. Iya magunguna kawai na sha, amma ba bu wanda zai yi min allura,” a cewarsa.

Maryam Yusuf cewa ta yi, ta fara rashin lafiya ne daga ciwon kai wanda har takai ga ta kwanta.

Ta kara da cewa tazo ganin likita, amma cikin rashin sa’a aka ce bai zo ba, duk da cewa ciwon yana damunta.

A nasa bangaren, shugaban kungiyar likitoci masu neman kwarewa reshen asibitin koyarwa na Malam Aminu Kano Mujahid Muhammad Hassan, ya ce ba za su koma bakin aiki ba har sai an biya musu bukatunsu.

Ya ce kaso saba’in da biyar na likitocin asibitin suna cikin kungiyar, kuma sune suke gudanar da yajin aikin.

Ya kara da cewa gwamnatin tarayya ta gaza biya musu bukatarsu ta kara kudaden ‘hazard allowance’ da suka yi ‘yarjejeniya a shekarar da ta gabata.

“Kudin da ake baiwa ma’aikatan lafiya na ‘hazard allowance’ bai wuce dubu biyar ba a wata.

“A kwai likitocin da ake cewa ‘house officers’ ba a biya su albashinsu na watanni uku ba, shima muna bukatar a biyasu dukkan hakkokinsu kafin mu janye yajin aiki,” a cewar sa.

Ya kuma ce dole ne a biya su ‘allowance’ kaso hamsin cikin dari na cikakken albashin kowane ma’aikaci.

Ya ce “Dole ne a biya mu bashin ‘allowance’ na yaki da annobar COVID-19 a manyan asibitocin jihohi.”

Continue Reading

Hausa

Rashin kasuwa ya sa ma su sayar da zo6o komawa sana’ar kunu

Published

on

Aminu Abdullahi

Kasuwar zobo da kunun aya da lemo da kuma lamurje na neman 6acewa a jihar Kano biyo bayan hana sayar da kayan hadin lemukan da gwamnatin jihar tayi.

Kano Focus ta ruwaito yadda wasu ma su sana’ar zo6o suka koka bisa yadda a yanzu sana’ar ke neman rugujewa sakamakon rashin masu siye.

Talatu Hassan ta ce ada tana yin cinikin zobo na naira dubu uku a kowace rana saidai a yanzu dakyar take sayar da na Naira dari biyar sakamakon rashin ma su siye.

Ta kara da cewa kayan hadin suna da matukar tsada kuma ba ko ina ake samun su ba sakamakon haramta sayar da su da akayi.

” Idan munje kasuwar ma a boye ake siyar mana da su wani lokacin ma haka muke dawowa ba tare da mun siyo ba.

” Jarina ya karye kowa yana jin tsoron siya don kada ya kamu da wata annoba a zahirin gaskiya muna cikin wani hali,” a cewar ta.

Aisha Lawan ta ce tana saidai zo6o da lemo da kunun aya na Naira dubu hudu kafin bullar annobar da ake zargin sinadaren hadawa ne suka haddasata.

Saidai ta ce a yanzu tana sayar da iya zo6o ne kawai ba kuma tare da ta sanya masa sinadaren da ta saba sawa a baya ba.

“Yanzu ba a siyar dasu sai ansha wahala ake samu ina yin zo6o na dari uku ko biyar ne a kullum shima da siga kawai nake hadashi.

“Gaskiya a yanzu yafi tsada tunda ba bu kayan hadi dake saka shi zaki, kawai iya dafaffen Zobo ne da sikari,” inji ta.

Ta kuma ce kamata yayi gwamnati ta samar da doka mai tsauri da za a hukunta duk wanda aka kama yana saida sinadaren da suka lalace maimakon haramta siyarwa gaba daya.

” Kaga yanzu azumi na zuwa kuma mun fi yin ciniki da azumi fiye da yadda muke yi a baya, don ni na yanke shawarar fara tuyar awara tunda yanzu ba bu kasuwar zo6o,” a cewar ta.

Rukayya Abdullahi ta ce yanzu ta koma sana’ar sayar da awara da Kunu saboda daina siyan zobo da aka yi.

“Tun daga lokacin da aka ce annobar nan ta bulla kuma a sanadiyyar kayan hadin zobo, nake tafka a sara.

” Dole ce ta sanya na koma sana’ar saida kunun tsamiya da awara domin idan na zauna ba bu mai ba ni,” inji ta.

” ya”ya na uku kuma mahaifinsu ya rasu shekaru biyar da suka gabata,” a cewar Rukayya.

A na su bangaren wasu mutane sun bayyana fargabar da suke da ita na shan Zobo.

Saifullahi Usman ya ce duk da cewa mahukunta na alakanta annobar data faru da shan zobo wanda aka hada da sinadaren da suka lalace amma har yanzu yana siya ya sha.

Ya ce a yadda ake zafi a gari yana bukatar abinda zai sanyaya masa makoshi mai zaki kuma bashi da halin da zai sayi lemo dan kamfani wanda hakan tasa yake cigaba da siyan dan hadi,” a cewar sa.

” Ni ba zan iya kashe fiye da naira dari ba don kawai nasha lemon roba na kamfani na gwammace nasha zobo na Naira hamsin na hada da abincin dari da hamsin.

Kullum sai na siya amma dai yawan sa bai kai na da, da nake siya ba,” inji shi.

Zainab Jibril ta ce daga lokacin da annobar ta bulla zuwa yanzu bata kara shan wani abu da tasan ana hadawa da sinadarin ba.

Ta ce wani lokacin ma takan gwammacewa ta hada da kanta maimakon siyan na waje.

“ina fata a shawo kan wannan matsala kafin azumi, don al’umma za su shiga cikin wani hali matukar aka tafi a haka,” inji ta.

Continue Reading

Hausa

Darakta Ashiru Nagoma ya samu lafiya

Published

on

Mukhtar Yahya Usman

Fitaccen darktan shirya fina-finan Hausa Ashiru Nagoma ya fito daga Asibiti bayan da likitoci suka tabbatar da samun lafiyarsa.

Kano Focus ta ruwaito an sallamo shi daga asibitin ne da yammacin yau Alhamis.

Idan za a iya tunawa dai tun a ranar 14 ga watan Janairu ne ‘yan uwansa da kuma kungiyar Fauziyya D Sulaiman suka kai shi asibiti, bayan anyi zarigin yana da tabun hankali.

Rahotannin sunyi nuni dacewa Nagoma ya shafe kimanin shekaru goma yana dauke da cutar tabin hankali.

Ko da yake al’umma da dama na ganin ba cutar tabin hankali ke damunsaba illa ta damuwa, ciki kuwa har da ‘yan uwansa.

Haka zalika makwanni shida ke nan kungiyar jin kai ta Fauziyya D Sulaiman da hadin gwiwar ‘yan uwansa suka garzaya dashi asibiti domin duba lafiyarsa.

Acewar dan uwa ga darktan Kabiru Abubakar Yusuf, Ashiru Nagoma ya samu lafiya sumul har ma an sallamoshi daga asibiti.

Kabiru Abubakar ya kuma mika godiyarsa ga dukkanin wadanda suka tallafa wajen samun lafiyar tasa, musamman Fauziyya D Sulaiman da kuma rukunnan Abokanansa Baki daya.

Haka zalika ya ce suna godewa duk wanda ya tallafa musu da addua wajen ganin dan uwan na su ya samu lafiya.

Continue Reading

Trending