Connect with us

Hausa

Kwanaki goman farkon watan Zul-Hajji, ranar Arfah, layyah da bukukuwan Idi

Published

on

Kwanaki Goman Farkon Watan Zul-Hajji, Ranar Arfah, Layyah Da Bukukuwan Idi

Daga Imam Murtadha Gusau

Da Sunan Allah, Mai Rahama, Mai Jinkai

Assalamu Alaikum

Yaku bayin Allah masu girma! Ku sani, daga cikin muhimman lokutan yin ibada, lokuta masu tsada, masu falala, wadanda Allah Madaukaki ya hore wa bayinsa, akwai kwanaki goman farkon watan Zul-Hajji – wato wata na goma sha biyu a jerin kalandar Musulunci kenan, wadanda Allah Ya fifita su a kan sauran kwanakin shekara. Hakika, Imamul Bazzar ya fitar da Hadisi a cikin Musnad din sa, daga riwayar Jabir (RA), yace: lallai Manzon Allah (SAW) yace:

“Mafifitan kwanakin duniya, sune kwanaki goman farkon watan Zul-Hajji.” [Albani ya inganta Hadisin a cikin Sahihut-Targib Wat-Tarhib]

Kuma sannan Abdullahi Dan Abbas ya ruwaito cewa, Annabi (SAW) yace:

“Babu wani aiki da yafi alheri fiye da wanda aka yi a kwanaki goma na farkon Zul-Hajji.” Sai wadansu Sahabbai suka ce: “Koda jihadi ne a wurin daukaka kalmar Allah?” Sai Annabi (SAW) yace: “Eh koda jihadi ne a wurin daukaka kalmar Allah, sai dai idan mutum ya tafi da kansa da dukiyarsa bai dawo da komai ba.” [Buhari ne ya ruwaito shi]

Wadannan kwanaki goma masu daraja ne, masu girma da falala ne, kuma mafiya soyuwa ne a wurin Allah (SWT). Abdullahi Dan Umar (RA) ya ruwaito cewa, Annabi (SAW) yace:

“Babu wasu ranaku da suke da girma kuma mafi soyuwa a wurin Allah fiye da wadannan kwanaki goma na farko Zul-Hajji, don haka ku yawaita tahlili da takbiri da tahmidi a cikinsu.” [Musnad Imam Ahmad, kuma Sheikh Ahmad Shakir ya inganta shi]

Daga cikin darajojin da wadannan kwanaki goma suke da su akwai cewa:

1. Mun sani, Allah Yana yin rantsuwa da wani abu domin Ya nuna muhimmancinsa da girmansa da matsayinsa a wurin sa, kuma Allah Yayi rantsuwa da wadannan kwanaki goma a cikin Alkur’ani Mai girma, a inda yace:

“Ina rantsuwa da alfijir. Da darare goma.” [Al-kur’ani, 89:1-2]

Malamai magabata da suka hada da Abdullahi Dan Abbas (RA) sun ce wadannan darare goma da aka ambata a cikin wadannan ayoyi na Alkur’ani, su ne kwanaki goma na farkon Zul-Hajji.

2. Annabi (SAW) yace wadannan kwanaki goma sune ranaku mafiya alheri a shekara, kamar yadda muka ambata a Hadisi na sama.

3. Su ne ranaku mafiya alheri na yawaita ambaton Allah (wato Zikiri), kamar yadda Hadisin da ya gabata ya nuna.

4. Wadannan kwanaki goma a cikin su ne ake da rana mai kima da daraja, wato ranar Arfah, ranar 9 ga Zul-Hajji, wanda a cikinta ne (ranar Arfah) Allah Ya kammala wannan addini, kuma ya cika wa bayinsa ni’imarsa. A ranar Arfah ne shaidan, iblis la’ananne yake bakin ciki, yake jin haushi, yake kuka da shiga damuwa, saboda rana ce da Allah yake ‘yanta bayinsa daga azaba, kuma rana ce da Allah yake gafartawa dukkanin bayinsa. Kuma yin azumi a ranar Arfah ga wanda baya wurin aikin Hajji, yana kankare kananan zunuban shekarar da ta gabata da shekarar da ake ciki, (manyan zunubai kuma suna bukatar tuba da mayar da hakki ga mai shi).

5. Wadannan kwanaki goma na farkon Zul-Hajji, a cikin su ne ake da ranar “Hajji Mafi girma” wato ranar Idin Layyah (wato 10 ga Zul-Hajji kenan). Kuma kamar yadda muka sani, wannan rana ita ce rana mafi girma a daukacin shekara.

Don haka yaku ‘yan uwana masu daraja, kuyi kokari ku yawaita karatun Alkur’ani a cikinsu, kuyi sallolin nafilah da kiyamul Laili da sadaka da kyauta da alkhairi da yada ilimi da tuba da neman gafarar Allah. Ku yawaita neman gafarar Allah, ta fadin Astagfirullah, kuyi azumi da jikinku, ma’ana ku kaurace wa haram ko fadin haram ko sauraren haram ko cin haram da sauransu. Kuma ku yawaita yin addu’o’in alheri, da addu’o’in zaman lafiya, musamman ga kasar mu Najeriya, da al’ummar Musulmin Najeriya, da al’ummar Musulmin duniya baki daya.

Yaku ‘yan uwana maza da mata! Lallai ya zama tilas dukkanin mu muyi gaggawa wurin ribatar wadannan kwanaki kafin lokaci ya kure muna.

Bayan wannan, yaku bayin Allah! Ku sani, a yau, babu wani aikin da yafi hada dukan Musulmi, matasa da dattawa, maza da mata, bakake da farare, kuma yake kawo farin ciki a fuskar kowa da kowa, kamar bukin ranar Idi da ibadar Layyah. Layyah ibada ce ta sadaukarwa, ta hanyar yanka dabbobi domin neman yardar Allah. Ana yin ta ne domin tunawa da wani muhimmin abin tarihi da ya auku a lokacin da Allah Ya umarci Annabi Ibrahim (AS) da yayi layyah da dan sa Annabi Isma’il (AS). A lokacin da yake shirin aiwatar da umarnin Allah, sai Allah Ya musanya masa da rago mai girma, ya fanshi Annabi Isma’il da shi, wanda Annabi Ibrahim (AS) ya yanka. Lallai Annabi Ibrahim (AS) da dan sa Annabi Isma’il, sunci jarrabawa, domin ya shirya don ya yanka dan sa saboda bin umarnin Allah, shi kuma dan ya amince a yanka shi saboda mika wuya ga umurnin Mahalicci!

Yaku Abokaina masu girma, yanzu gashi ayau, muna jin wahala kwarai ko, wurin yin layyah da dabba (ta hanyar amfani da kudinmu) domin bin umarnin Allah? To ina ace ‘ya ‘yan mu ne Allah yace mu yanka? A gaskiya bai kamata ni da ku mu kasa cin wannan jarrabawa ba. Don haka duk wanda yake da hali don Allah yayi layyah, a madadinsa da iyalinsa.

’Yaku ‘yan uwana maza da mata! Ku sani, za’a iya yanka Layyah a kowane lokaci bayan Sallar Idi har zuwa faduwar rana ta uku a bayan ranar Idin. Wannan na nufin wuni hudu (wunin Idi da karin wuni uku na ayyamut-tashriq). Kamar yadda Imamu Shafi’i ya nuna. Amma a fahimtar sauran manyan malamai: Abu Hanifah da Malik da Ahmad, sun ce ana yin layyah ce a cikin wuni uku. A fara da ranar Idi a kare a wuni na biyu bayan wunin Idi, lokacin faduwar rana.

Ana iya yanka Layyah da rana ko da dare, matukar dai a cikin wadannan ranaku ne, amma yin ta da wuri (jim kadan bayan Sallar Idi) shi yafi.

Sannan Sunnar Layyah ita ce a raba naman kashi uku, kuma ba tilas ba ne a raba daidai-wa-daida. daya a raba wa talakawa da mabukata, dayan a bar wa iyali da makwabta da dangi da abokai, dayan kuma ka yi yadda ka so da shi.

Layyah Sunnah ce mai karfi a kan kowane Musulmi mai hali. Wannan shine ra’ayin akasarin malamai. Amma a wurin wadansu malaman sun ce wajiba ce a kan Musulmin da yake da halin yin ta. Kuma tana daya daga cikin kyawawan ayyuka a Musulunci kamar yadda A’isha (RA) ta ruwaito daga Annabi (SAW) cewa:

“Dan Adam bai taba yin wani aiki a ranar Layyah ba wanda yafi soyuwa a wurin Allah, kamar zubar da jinin dabba (wato yanka dabbar Layyah).”

Kuma galibin malamai sun tafi a kan cewa, yanka Layyah shi yafi alheri a kan yin sadaka da kwatankwacin kudin abin yankar.

Yaku ’yan uwana! Ku sani, ana yin Layyah ne da dabbobin gida, dabbobin ni’ima, wato: shanu da rakuma da tumaki da awaki. Kuma yanka rago/tunkiya da bunsuru/akuya shi yafi a kan sauran dabbobin, saboda Annabi (SAW) bai taba yin Layyah ba face da wadannan dabbobi. Amma ana iya yanka rakuma da shanu lokacin Layyah. Kuma wajibi ne abin yankan ya kasance lafiyayye, kosasshe wanda za’a iya cin naman sa a matsayin ibada ga Allah kamar yadda Allah Yace:

“Kuma wanda ya girmama ibadojin Allah, to lallai ne ita (girmamawar) tana daga ayyukan zukata na takawa (wato tsoron Allah).” [Al-kur’ani,22:32]

Don haka kenan dabbobi marasa lafiya, ko masu aibu basu yin layyah.

Kuma wajibi ne idan rago ne ko tunkiya su haura wata shida kamar yadda Ibn Majah ya ruwaito cewa, sai Jaza’ah za’a yi Layyah da ita. Ga jinsin akuya kuwa wajibi ne ya kai shekara daya. Sannan sa ko saniya shekara biyu, shi kuma rakumi shekara biyar.

Kuma kada ayi Layyah da nakasasshiyar dabba, kamar mai ido daya ko marar lafiya ko gurguwa wadda hakan ya bayyana, ko ramammiya marar mai da nama, kamar yadda Buhari ya ruwaito daga Barra’u Dan Azib (RA), daga Annabi (SAW).

Kuma mafi yawan malamai sun tafi a kan cewa siffofi hudu da aka ambata a Hadisin za’a iya amfani dasu wajen hukunci a kan duk wata nakasa. Don haka duk wata nakasa da ta kai ta, ko tafi ta, to ba za’a yi Layyah da dabbar ba, kamar makauniya ko marar kafa daya.

Kuma ana iya yin Layyah da dabbar da aka dandake, saboda Annabi (SAW) yayi haka. Haka dabbar da aka haifa ba ta da jela/bindi ko wanda take da rabin jelar, amma wadda aka yanke jelarta/bindinta duka ba za’a yi Layyah da ita ba.

Sannan tunkiya ko akuya daya ta wadatar mai gida yayi Layyah da ita ga kansa da iyalansa. Kuma ya halatta mutum bakwai su yanka saniya ko rakumi daya a matsayin layyarsu. Kamar yadda Jabir Dan Abdullahi (RA) ya ruwaito cewa Annabi (SAW) yayi haka a shekarar Sulhun Hudaibiyyah. [Muslim ne ya ruwaito shi]

Kuma mai yin haka zai iya hadawa da iyalinsa a cikin ladan domin a nan daidai yake da mai yanka tunkiya ko akuya.

Kuma bai halatta a yanka Layyah kafin yin Sallar Idi ba, duk wanda ya yanka layyah kafin Idi, to ya sani, ya yanka wa iyalinsa nama sun ci ne kawai, amma bai yi Layyah ba, kamar yadda Annabi (SAW) ya nuna. Kuma idan mutum zai yanka layyar ana so ya ambaci sunan Allah, yace:

“Bismillah, Ya Allah, wannan daga rahamarKa ce kuma dominKa ne.”

Sannan an fi so mutum ya yanka dabbar Layyarsa da hannunsa, idan ba zai iya yin haka ba, to ya halatta ya wakilta wani, kuma ya halarci wurin yankan, sannan ya raba naman kashi uku kamar yadda na ambata a baya. Yaci rubu’i daya shi da iyalinsa, ya bayar da daya rubu’in sadaka, dayan kuma yayi kyauta da shi, kamar yadda Annabi (SAW) ya shaida wa ’yar sa Fatima (RA) cewa:

“Ki kasance a wurin, lokacin da ake yanka dabbar Layyarki. Allah Yana gafarta miki a lokacin digar farko na jininta.” [Baihaki da Abdul Razzak]

• Hikimar shar’anta yin Layyah:

1. Neman kusanci ga Allah ta hanyarta.

2. Raya Sunnar Shugaban Masu Tauhidi, Annabi Ibrahim (AS), wanda Allah Ya umarce shi yayi Layyah da dan sa Annabi Isma’il (AS) sannan daga baya ya musanya shi da rago, Annabi Ibrahim (AS) ya yanka shi a madadin Annabi Isma’il (AS) din.

3. Yalwatawa da kyautata wa iyali a ranar Idi.

4. Sanya jin dadi a tsakanin matalauta da mabukata, ta hanyar ba su sadakar naman Layyah.

5. Yin godiya ga Allah akan yadda ya hore muna dukkan dabbobin ni’ima (wato Bahimatil An’am).

• Abubuwan da wanda yayi niyyar Layyah zai guje musu:

Idan mutum yayi niyyar zai yi Layyah to da zarar watan Zul-Hajji ya kama, ba zai yi aski ko ya yanke farce/kumba/akaifa ba har sai ya yanka abin Layyarsa. Muslim ya ruwaito a cikin Sahihinsa cewa Ummu Salmah (RA) cewa, Annabi (SAW) yace:

“Idan kuka ga jinjirin watan Zul-Hajji, kuma dayanku yana da niyyar yin Layyah, to kada ya aske gashinsa ko ya yanke farcensa.” [Muslim]

Haka kada a biya ladan mai gyaran naman Layyah daga abin Layyar. Domin Aliyu Bin Abi Talib (RA) yace:

“Manzon Allah (SAW) ya umarce ni da in lura da Layyar wani rakumi, in bayar da namansa da fatarsa a matsayin sadaka, kuma kada in bayar da komai daga cikinta ga mahauci a matsayin ladan aikinsa. Yace, “Zan iya ba shi wani abu daga abin da na mallaka.” [Muslim]

Ya ku bayin Allah masu girma! Lallai babu shakka, idan watan Zul-Hajji ya kama, kuma shigowarsa ko ganinsa ya tabbata, shugabannin da Allah ya dora wa alhakin yin sanarwa suka yi sanarwa, kuma dayan ku yana da niyyar yin Layyah, to an hana shi ya rage gashi ko ya aske gashi a jikin sa. Haka kuma an hana shi ya rage farce/kumba/akaifa, ko ya rage wani abu daga cikin fatar jikinsa. Amma ba’a hana mata masu niyyar yin ibadar layyah suyi Kitso ko suyi lalle/kunshi ko sanya turare ba, kamar yadda naji wasu suna fada.

Kuma ya kamata mu sani, wannan hukuncin ya shafi mai niyyar yin layyar ne kawai, ban da matansa da sauran iyalin gidansa. Haka nan hukuncin bai shafi wanda aka sanya shi matsayin mai wakiltar layyar wani ba, koda shine zai yanka. Wannan hukuncin ya shafi mai niyyar layyah ne kawai, ya hada namiji da mace duk daya ne, in ban da maganar kitso da lalle. Wannan kuwa saboda ingantaccen Hadisin uwar Muminai Ummu Salmah (RA) tace:

“Lallai Manzon Allah (SAW) yace: Idan aka ga watan Zul-Hajji, kuma dayan ku yayi niyyar yin Layyah, to ya kame daga aske gashinsa da farcensa.” [Muslim ne ya ruwaito shi]

A wata ruwayar yana cewa: “Kada ya rage wani abu daga gashinsa ko fatarsa.”

Hakika malamai sun tattauna, kuma sun karawa juna sani game da wannan Hadisin. Dan Musayyib yana cewa: Da Rabi’atu Dan Abdurrahman da Imam Ahmad da Imam Is-haq da Dawud da wani bangare na Mabiya Shafi’iyyah sun tafi akan cewa:

“Baya halatta, wato haramun ne ga mai niyyar yin layyah idan watan Zul-Hajji ya kama, ya rage gashi ko farce ko wani abu a fatarsa, har sai ya yanka dabbar layyar sa, saboda Hadisin da yazo a zahiri yana hukunta haka…” [Duba Sahihu Fiqhus-Sunnah wa Adillatuhu, mujalladi na 2, shafi na 375]

Sannan Imamu Malik da Imamu Shafi’i, mabiya shafi’iyyah, sun tafi akan cewa:

“Yin hakan makaruhine, wato ka yanke farce ko ka aske gashi. Hani ne na karhanci wanda aka kyamata, ba haramun bane, saboda Hadisin Nana Aisha (RA)…” [Bukhari da Muslim]

Sannan Majalisar Koli ta kwamitin Malaman Kasar Saudiyyah wato Al-Lajnatid Da’imah…, sun bayar da fatawa cewa:

“An shar’anta wa mai niyyar yin layyah cewa, idan an ga watan Zul-Hajji, kada ya rage wani abu daga jikin fatarsa ko gashinsa ko farcensa, har sai ya yanka abin yankan sa. Saboda Hadisin da Malaman Hadisi guda shida suka ruwaito in ban da Imamul Bukhari, daga Ummu Salmah (RA), tana cewa lallai Manzon Allah (SAW) yace: “Idan anga jinjirin watan Zul-Hajji, kuma dayan ku yana da niyyar yin Layyah, to kada ya rage wani abu daga gashinsa ko farcensa.”

A cikin lafazin da Imam Abi Dawud da Muslim da Nasa’i suka ruwaito yana cewa:

“Wanda yake da abin layyar sa idan watan Zul-Hajji ya kama, kada ya rage wani abu daga gashin jikinsa ko farcensa, har sai ya yanka abin yankan sa.” [Duba Fatawa Al-Lajnatid Da’imah, mujalladi na 11, shafi na 397-398]

Sannan Imam Ibn Hazm (rahimahullah) yana cewa:

“Wanda yake son yayi Layyah, idan aka ga sabon watan Zul-Hajji, to wajibi ne a kan sa kada ya rage wani abu na gashin jikinsa ko farcensa, har sai ya yanka abin yankansa. Amma wanda baya da niyyar yin layyah, wannan hukunci bai hau kansa ba.” [Duba Al-Muhallah na Ibn Hazm]

Sannan Imam Ibn Qudamah (rahimahullah) yana cewa:

“Idan tsayuwar watan Zul-Hajji ya tabbata, to mai niyyar yin Layyah zai kame daga yanke farce da aske gemu idan kuma yayi hakan to sai ya nemi gafarar Allah, babu fansa a kan sa a bisa haduwar Malamai, kuma ya aikata hakan da mantuwa ne ko da gangan.” [Duba littafin Al-Mugni, mujalladi na 9, shafi na 346]

Sannan Imamu Shawkani (rahimahullah) yana cewa:

“Hikimar da ke cikin hani akan rage gashi ko farce ga mai niyyar yin layyah shine, domin ya sami cikakkiyar ladar sa ta layyah, na samun ‘yantawa gaba daya daga wuta zuwa Aljannah, domin kuma yayi koyi da mai yin aikin Hajji cikin Ihrami, an hana shi wadannan abubuwa a lokacin aikin Hajji har sai ya gama jifan farko. To kai ma a nan gida sai aka sa ka kayi hakan don samun ladar ibadah irin ta shi…” [Duba littafin Nailul Autar na Imamu Shawkani, Mujalladi na 5, shafi na 133]

Sannan game da Malaman da suke karyata ko musun wannan Sunnah ta hana yanke farce da aske gashi ga mai niyyar yin Layyah, ina kira da suji tsoron Allah, su daina yin izgilanci da Hadisan Annabi (SAW), su daina batar da al’ummah da sunan bin Mazhaba ko kuma bin wani Malami. Su daina yada irin wannan sabani, domin kaucewa rudani da haifar da rarrabuwa a cikin al’ummah. Suji tsoron Allah, su tabbatar da abinda ya tabbata da ingantattun hujjoji, su daina kore duk wani abu da nassi ya tabbatar da shi, kawai domin son zuciyar su da kuma neman a sansu, ko don girman kai, da kin karbar gaskiya.

Wannan mas’alah ba wata sabuwar mas’alah bace. Malamai magabata nagartattu, masu ikhlasi da tsoron Allah sun yi bayanin ta. Don haka, a yau wani yazo da rana tsaka ya nemi rusa abinda ya tabbata kuma ya inganta a Hadisin Annabi (SAW), kawai don son zuciyar sa, ko don dakusasshen ra’ayin sa, sam wannan ba zai karbu ba a wurin duk wani mai imani, kuma al’ummah ba zasu taba yarda da shi ba. Ina addu’a da rokon Allah ya nuna muna gaskiya ya bamu ikon bin ta, kuma ya nuna muna karya ya bamu ikon guje mata, amin.

A takaice dai jama’ah, layyah ita ce abun da ake yankawa na daga dabbobin ni’ima (wato Bahimatul An’am), kamar yadda bayani ya gabata a baya. Wato rakuma, shanu, awaki da tumaki, a ranar yanka (wato ranar babbar Sallah) da kuma ranakun shanyar nama ko busar da shi (wato ayyamut-tashriq), da niyyar yin ibadar layyah. Sannan a bisa zance mafi inganci daga cikin zantukan Malamai shine, layyah Sunna ce mai karfi ga mai ikon yi (amma wasu malamai suna ganin idan mutum yana da halin yin layyah, to wajibi ce a gare shi).

Kuma lokacin yanka dabbar layyah shine, daga bayan Sallar idi na ranar babbar Sallah har zuwa karshen ranakun busar da nama (wato ranakun 10, 11, 12 da 13 kenan).

Sannan an sunnanta raba naman layyah kashi uku, wato mutum yaci kashi daya da iyalansa, yayi sadaka da kashi daya, kuma yayi kyauta da kashi daya.

Ya ku jama’ah, ku sani, layyah tana da falala mai girman gaske, domin abunda ke cikin ta na lada mai tarin yawa da kuma amfanar da talakawa, da kuma toshe musu hanyar roko domin bukatun su.

Sannan mu sani, ba’a yin layyah ko hadaya da komai sai abinda ya kasance na rakumi matashi mai akalla shekara biyar. Sannan da shanu ko maraki akalla mai shekara biyu. Sannan rago akalla mai watanni shida. Sai taure akalla mai shekara daya.

Sannan game da akuya da rago da taure da tunkiya, ko wannen su yana halatta ne ga mutum daya. Rakumi kuma ga mutane bakwai, sa ko saniya kuma su ma ga mutane bakwai. Kuma ya halatta mutum yayi layyah da akuya ko rakuma ko sa, ga kansa da kuma iyalansa. Kuma ya zama wajibi abunda za’a yi layyah da shi ya kasance mai lafiya, mara aibu ko wata matsala.

Kuma kamar yadda kuka sani, kuma kamar yadda fadar Mai Alfarma Sarkin Musulmi suka sanar, yau muna ranar Asabar, 03 ga watan Zul-Hajji, 1443 AH, wanda yazo daidai da 02/07/2022, kenan daga yau bai wuce saura kwanaki 7 mu shiga babbar Sallah ba (sati daya), idan Allah yasa muna cikin masu yawancin rai.

Ina rokon Allah ya bamu ikon ganin babbar Sallah lafiya, ya bamu hali da ikon sayen dabbar layyah, kuma ya bamu lafiya da zaman lafiya da ci gaba mai dorewa, a kasar mu Najeriya da kuma yankin mu na arewa baki daya.

Ya Allah, muna tawassali da sunayenka tsarkaka, ka tausaya muna, ka karbi tuban mu, ka azurta mu da hakuri, juriya, jajircewa da ikon cin jarabawarka a koda yaushe.

Ya Allah, kayi muna gafara, ka shafe dukkan zunuban mu, don son mu da kaunar mu ga fiyayyen halitta, Annabin rahmah, Muhammad (SAW).

Ina rokon Allah ya kyauta, ya kawo muna mafita ta alkhairi a cikin dukkanin al’amurran mu, amin.

Yaku ‘yan uwana maza da mata! Ina rokon Allah Madaukaki ya amsa min da kuma ku da sauran Musulmin duniya baki daya, kuma Yasa dominSa kadai muke yi. Tsira da amincin Allah su kara tabbata ga Annabi Muhammad (SAW) da iyalansa da Sahabbansa. Godiya ta tabbata ga Allah Ubangijin talikai.

Ya Allah! Ka taimake mu wurin rayuwa bisa koyarwar Alkur’ani da Sunnah. Ya Allah Ka nuna mana gaskiya kuma Ka bamu ikon bin ta, kuma Ka nuna mana karya Ka bamu ikon guje mata.

Ya Allah! Ka shiryar da mu, Ka kare mu daga ayyukan jahilci da barna. Ka kare mu daga gazawarmu. Ka sanya karshen ayyukanmu su kasance mafi alherinsu da dacewarsu. Kuma Ka gafarta mana Ya Ubangiji.

Yaku ’yan uwana! Ku sani, duk abin da na fada mai kyau a wannan jawabi na yau, ni’ima ce da falala daga Allah Madaukaki, kuma duk wani kuskure daga gare ni ne, kuma ina neman tsarin Allah daga bayar da muguwar shawara, da kuma daga dukkan barna da fitina. Kuma ina rokon Allah gafara idan na ketare iyaka a cikin duk abin da na ce ko na aikata.

Godiya ta tabbata ga Allah, Tsira da amincin Allah su kara tabbata ga Manzon Allah da alayensa da Sahabbansa.

Ina mai kammala wannan jawabi nawa, ina mai rokon Allah Madaukaki Ya gafarta mana zunubanmu. Ku nemi gafararSa, Lallai Shi (Allah) Mai gafara ne Mai jin kai.

Daga karshe, yaku bayin Allah! Muna neman taimakon ku matuka, domin ci gaba da gudanar da ayukkan mu na da’awa da yada ilimi da karantarwa da kula da marayun da suke karkashin kulawar mu. Ku sani, wadannan marayu suna bukatar cin naman layyah kamar yadda ‘ya ‘yan mu suke bukata. Ku tallafa masu, kuma sai Allah ya tallafawa ‘ya ‘yan ku a bayan ku. Ku taimaka, kuma sai Allah ya taimake ku a cikin dukkanin abun da kuka sa a gaba. Kun san cewa gaskiyar magana, duk abubuwan da muke yi wallahi makudan kudade muke kashewa wurin aiwatar da shi, domin ayau, babu abunda ake yi kyauta, ba da kudi ba. Don Allah ku taimaka Fisabilillah!

Muna godiya, Allah ya biya ku da mafificin alkhairi duniya da lahira, amin.

Ga lambar Account kamar haka:

Account no. – 0048647196

Account name – Murtala Muhammed

GTBank

Wassalamu alaikum,

Dan uwanku:

Imam Murtadha Muhammad Gusau, Babban Limamin Masallacin Juma’ah na Nagazi-Uvete, da Masallacin marigayi Alhaji Abdurrahman Okene, da suke garin Okene, Jihar Kogi, Najeriya. Za a iya tuntubar Imam ta lambar tarho kamar haka: +2348038289761 ko email: gusaumurtada@gmail.

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Hausa

Fassarar Jawabin Shugaban Kasa Bola Tinubu na Ranar Demokuradiyya

Published

on

Fassarar Jawabin Shugaban Kasa Bola Tinubu na Ranar Demokuradiyya

 

 

Ya ku `yan uwana `yan Najeriya bari mu fara da taya juna murnar sake ganin zagayowar ranar Demokaradiya a yau, ranar sha biyu ga watan Yunin shekara ta dubu biyu da ashirin da hudu. Wannan ranar ta zo dai dai da cikar kasar mu shekaru Ashirin da biyar a cikin mulkin Demokaradiya ba tare da katsewa ba.

A rana irin ta yau, shekaru talatin da daya baya, muka kaddamar da kudirin mu na zamowa al`ummar da ta yi cikakkiyar amincewa da Demokaradiya.

Ba abu ne mai sauki ba, kusan ma cike yake da had`arin gaske ta inda cikin shekaru shida da suka biyo baya sai da duk muka rikide muka zamo `yan gwagwarmayar kwatan `yancin kanmu a matsayin mu na `yan kasa kuma halittun Allah a ban kasa.

A cikin wannan gwagwarmayar, mun rasa rayukan gwaraza maza da mata. Ciki kuwa har da wanda ya yi nasara a zaben shugaban kasa na ranar goma sha biyu ga watan Yunin shekara ta dubu daya da dari tara da casa`in da uku kuma ya zamo tambarin dimukradiyya, wato Cif MKO Abiola, da mai d`akinsa Hajiya Kudirat, da sauran wasu gwarazan irinsu janaral Shehu Musa `Yar Adua da Pa Afred Rewane, duka sun sadaukar da rayuwar su wajen samar wa Najeriya makoma mafi dacewa.

Mu yi jinjinar ban-girma ga mutanen da ba za a manta da su ba, irin su Cif Anthony Enahoro da Chif Abrahama Adesanya da Comando Dan Suleiman da chif Arthur Nwankwo da chif Chukwuemeka Ezeife da Admiral Ndubuisi Kanu da Chif Frank Kokori da Chif Bola Ige da chif Adekunle Ajasin da chif Ganiwu Dawodu da chif Ayo Fasanni da Chif Gani Fawehinmi da chif Olabiyi Durojaiye da Dakta Beko Ransome-Kuti da Chima Ubani da dai sauransu da suka riga mu gidan gaskiya.

Zai zama an yi tuya an mance da albasa idan aka manta da sadaukawar gwaraza irinsu Alani Akinrinade da farfesa Bolaji Akinyemi da farfesa Wole Soyinka da chif Ralph Obioha da chif Cornelius Adebayo ba, da dai sauran su, mutane ne da suka jure wa radadi da wahalhalun rayuwar `yan gudun hijira.

A yayinda gwarazan `yan gudun hijirar ke aiki daga nesa don tabbatar da diga-digin dimukradiyya, takwaroroinsu da ke gida Najeriya sun ci gaba da nuna juriya ga matsin mulkin sojoji. Cikin su akwai Olisa Agbakoba da Femi Falana da Abdul Oroh da Sanata Shehu Sani da Gwmna Uba sani da chif Olu Falae da saura jagororin tabbatar da ganin cewa an samar da demokaradiya irin su Chif Ayo Adebanjo da Chif Ayo Opadokun.

Sadaukarwa da gudunmuwar da wadannan hazikai suka bayar a wannan muhimmin fage, abu ne da ba za a ta6a iya biya ko a manta da shi ba.

Da babu gudumuwar jajirtattun `yan jaridar Najeriya da suka sadaukar da kafafen yada labaransu wajen isar da amon `yan rajin samar da dimukaradiyya ga duniya, da ba mu yi nasara a akan `yan mulkin kama-karya ba. Wannan ya sanya a yau za mu mika jinjinar mu ga kafafen yada labarai irin Jaridan Punch da Guardian da National Concord da Tribun da News Tempo da kuma Tell wadanda suka fusaknci katsalandan din gwamnatocin mulkin-danniya a aiyukansu har ta kai ga daure wasu `yan jaridunsu, ba don komai ba sai don sun nuna dagiya kan `yancin fadin-albarkacin baki ga `yan kasa da kuma tabbatar da nasarar za6en sha biyu ga watan yuni.

Sarkin yawa ya fi sarkin karfi! Duk da tarin karfin mulkin kama-karya, sannu a hankali sai da aka ci karfinsu har suka zama tarihi. A nan ne karfin ra`ayi da zabin al`umma suka nuna cewa suna sama da karfin bindigogi da tankokin yaki da ma duk wata barazanar masu karfi.

A shekarar 1999 Kasar nan ta samu kwato kanta daga hannun `yan kama-karya hakan ya sa ta zamo kasar Africa mafi yawan al`umma, daya daga cikin kasashe mafi yawan al`umma a duniya, kuma hasken kasashen bakar fata da ke kan turbar Demokaradiya.

Wannan sauyi ya zama wani juyin-juya-hali mai muhimmanci ga tarihin Dan Adam da ba za a taba mantawa da shi ba balle a ce ya zama kashin-yadawa.

A yau, bayan shekara ashirin da biyar, ga shi muna murnar dawowa wannan gwadabe na mulkinn
demokaradiya.

Bayan dogon nazari da hange, mun tabbatar da cewa Demokaradiya ba kayan aro ko bakon abu ba ce gare mu, don haka ba za mu yi sakaci da ita ko mu tsuke ta zuwa wani abu da ake yi daga lokaci zuwa lokaci ba, ko mu bar ta ta zamo zallar zabe da nsarar wata jam`iya a kan wata ba.

Duk da a wani sa`in, harkokin zabe kan yi kama da wasan kwaikwayo, sai dai ya kamata mu sani cewa zabe wani bangare ne na demokaradiya, amma ba dukkanta ba, Demokaradiya wani tsari ne rayuwa da ke nuna yadda ake da zaben ra`ayi ko makoma, don haka, kasa tana iya gudanar da zabe ba tare da tana demokaradiya ba, amma babu yadda za a yi kasa ta yi demokaradiya ba tare yin zabe ba.

Ta hanyar dimukradiyar ne muka raya al`adar gudanar da sahihin zabe a kasar nan, kuma wannan al`adar ta gudanar da zabe a bayyane ita ce ta tabbatar da cewa mun aminta da demokaradiya, kasancewar muna ganin yadda aka mika mulki daga gwamnati zuwa wata zababbiyar ta hanyar demokaradiya ya nuna cewa demokaradiya ta zame mana jini da tsoka.

Ya ku `yan uwana `yan Najeriya, sahihiyar demokaradiya wata fitila ce da take haskaka rayuwar al`ummar da ke karkashinta ta hanyar ba su damar yin `yantaccen tunani, da rayuwar da suke so,ta hanyar da suka zaɓa muddin bata saɓawa doka ba.

Wasu daga ababen da Demokaradiya ke kyama da inkari sun hada da yaudara ko tilasta wani ra`ayi ga masu mabambanta ra`ayoyi da hange, hasali ma ita demokaradiya a kullum tana maraba da banbance-banbancen ra`ayi da samun saɓanin fahimta, kasancewar Allah Ya halicci mutane daban daban, dole ne kowa akwai yadda yake fahimtar abu.

Demokaradiya ta fi amincewa da yi amfani da tattaunawa da musayar ra`ayoyi a matsayin hanyoyin warware saɓani, maimakon amfani da salon tursasawa.

A yayin da wasu gwamnatocin da ba na dimukradiyya ba ke tilasta wa al’ummar da suke jagoranta ra’ayoyi da manufofin da suka saɓa da buƙatunsu, ita demokaradiya tana dasa ruhin bauta wa talakawa ne a zukatan shuwagabanni na-gari, ba wai ta mai she su wasu gumaka ababen bautar talakawa ba.

Ya ku ƴan uwana masu kishin kasa. A shekaru ashirin da biyar da suka shuɗe, Najeriya ta tsinci kanta a tsakanin zaɓin ɗayan-biyu na ko dai ta ci gaba da kasancewa ƙarƙashin ƴan mulkin kama-karya ko kuma ta zaɓi tafarkin da ya fi dacewa da ita. A wancan lokacin mun zaɓi matakin da ya fi dacewa, kuma ya wajaba mu ci gaba da bin wannan mataki a yanzu.

A matsayin mu na ƴan kasa, dole ne mu cigaba da tunatar da kawunan mu cewa, duk rintsi da tsananin da ke cunkushe a demokaradiya, ita din ce dai tsarin mulki ɗaya tilo da ya fi dacewa, dole ne mu san cewa a cikin mu akwai wasu ɓata-gari da ke hanƙoron ganin sun yi amfani da ƙalubalen da ƙasarmu ke fuskanta don su samar da koma-baya ga tafarkin demokaradiyar da muka sadaukar da rayukan mu a dominta, idan ma fa ba su rusa shi baki ɗaya ba.

Wannan shine babban yaƙin da ke gabanmu a yanzu, kuma shine dalilin da ya sa muke bikin Ranar demokaradiya.

Babban makasudin bikin wanan rana bai takaita ga tuna-baya ko kyawawan abubuwan da suka kawo mu war-haka ba. Eh! Tabbas muna girmama rayuka da dukiyoyin da da aka sadaukar domin dora kasar nan a turbar da ta dace. Ni kaina zakaran-gwajin dafi ne a wannan shafin, tunda da ni aka dauki duk wata kasada ta ganin cewa Dimukradiya ta haifar da da-mai-ido a kasar nan, kuma a yau ni ne kan gaba cikin wadanda suka girbi abinda suka shuka a tsagin dimukradiyya.

A matsayina na shugaban wannan ƙasa mai albarka, a dabi`a da dokar kasa duka sun wajabta min tsare mutuncin wannan tafarki na gwamnatin dimukradiyya, kuma na lashi takobin kare `yancinku da walwalar ku a matsayin ku na `yan Najeriya. Kai! A shirye nake na taka duk wata rawar da ta dace wajen yin duk mai yiwuwa domin ganin demokaradiya ta cigaba da zama hanyar rayuwar mu.

Duk da cewa ƙalubalen suna da yawa da tsanani, hakan ba zai hana ni nuna farin cikina na zamowa jagoran kasar nan a wannan lokaci mai muhimmanci ga tarihin demukaradiyar ta ba.

Na gurfana a gabanku ne don na jaddada muku mahimmancin aikin da ke gaban mu a yanzu, hakika aikinmu bai takaita ga jure radadi ko iya tunkaran kalubale da makircin `yan mulkin-kama-karya ba. Ainihin aikin mu shine tunkarar jarabawar da ke gabanmu ta ganin ko za mu yi kasa a gwiwa mu kasa kare demokaradiya kawai don muna zaton inuwar mulkin- kama karya ta shude.

A nan, kuma a yanzu da muke tsaka da bikin demokaradiyan mu, ina kira a gare mu da mu sake zage dantse wajen ganin mun cika wani sabon buri wanda shi ma yake da matukar mahimmanci. Wannan buri shi ne cinma nasara a yakin bunkasa tattalin Arizikin Najeriya.

Na san muna fuskantar kalubalen tattalin arzikin mai tsanani.

Tattalin arzikin mu ya yi shekaru da dama yana bukatar garanbawul saboda shiga tsaka mai wuya da ya yi sakamakon an gina shi ne akan tubalin toka har ta kai ya kasa samun daidaito saboda dagaro da ya yi a kan kudaden shiga na man fetur kadai.

Mun bullo da sabbin tsare-tsare da za su gina tattalin arzikinmu a kan kwakkwaran tubali da zai kawo ci gaba mai dorewa, ba shakka, sabon tsarin ya haifar da radadi da matsi, sai dai ba mu da wani zabi da ya rage na gyara ga tattalin arzkin kasa wanda amfaninsa zai karade kowa da kowa nan gaba kadan sai ta wannan hanyar.

A yayin da muka dukufa kan gyaran tattalin arzikin kasa,ina mai jaddada muku cewa na dauki alwashin ci gaba da sauraron ra`ayoyin al`ummar Najeriya kuma ba zan taba juya musu baya ba.

Domin samun mafita mun tattauna da kungiyar kwadago da zuciya daya kuma a shirye muke da mu biya mafi karancin albashi. Kuma nan ba da dadewa ba za mu aike da sabon tsarin zuwa ga majalisar dokoki kasar nan domin su sanya hannu kan matsayar da aka cimma ta zama doka na tsawon shekaru biyar masu zuwa.

A yayin da kungiyar kwadago ta yi kiran yajin aikin gama-gari, idan kun lura ba mu dauki matakan muzganawa ko kawo sabani a tsakanin kungiyoyin kwadagon kamar yadda aka saba gani a gwamnatocin `yan mulkin-mulaka`u ba, maimakon hakan sai muka zabi hanyar samin fahimtar juna. Babu wadda aka kama ko aka yi wa barazana, maimakon haka an gayyaci shuwagabannin kungiyar kwadago inda aka tattauna da su domin samun maslaha ta bai-daya.

Yin amfani da tattaunawa da hawa teburin sulhu sune tambarin demokaradiya, kuma su ne za su ciga ba da zama tsari na wajen mu`amalantar `yan kasa a a siyasar mu ta inganta tattalin arziki.

Na rungumi wannan tafarki ba tare da jin shayi ko son zuciya ba,kuma zan ci gaba da sadaukar da kai na a wannan bangaren har sai mun gina Najeriya mai iya yin adalci ga kowa.

A karshe ya kama mu sani cewa ba za mu iya isa ga nasara ta hanya mai sauki ba sai ta hanyar da ta fi dacewa.

Tsohon shugaban kasar Amurka Franklin Roosevelt ya yi gaskiya a shahararriyar maganarsa mai cewa: “Tabbas akwai hanyoyi da dama na samin cigaba, amma daya ce a cikinsu mai dorewa”.

Mu tashi tsaye mu hana idanuwanmu bacci, mu cigaba da tafiya kada mu tsaya a tsakiyar hanya har sai mun shaida cikar burin mu na cigaban Najeriya.

Mun san tudun-mun-tsirar mu tsaf, kuma can za mu dosa. Mu hada ƙarfi da ƙarfe wajen ganin mun ɗora Najeriya da ƴaƴanta a jirgin tsira.

Ya Allah Ka ci gaba da yi wa najeriya albarka, Ka kare mana ita da demokaradiyar mu

Ina yi muku murnar zagoyowar ranar demokaradiya!

Continue Reading

Hausa

Zakka a yau tana wajaba ne da kimar gwal kawai

Published

on

 

Farfesa Ahmad Murtala

 

Bismillahir Rahmanir Rahim
Allah ya yi Salati ga Annabinmu Muhammad da Alayensa da Sahabbansa baki ɗaya.

Bayan haka, a yammacin yau Juma’a 26 ga Ramadan, 1445 H. wanda ya yi daidai da 05 ga April, 2024 zan ams tambayar da wasu ‘yan uwa suke ta aikowa da bugo waya a kan amfani da nisabin azurfa a wajen fitar d zakka. Wani ma da larabci ya rubuto cewa , “Shin wajen fitar da zakka ya halatta na fitar da kimar takardun kudi ta hanyar azurfa maimakon gwal? Allah ya saka da alheri”.

“هل يجوز أن أقيس الأوراق المالية بالفضة في الزكاة بدل الذهب ؟ جزاكم الله خيرا”
A kan wannan tambaya, aka rubuta wannan bayani. Allah ya bamu sa’a da dacewa.

1-Gwal wanda aka fi sani a cikin littafai da sunan (Dinare) da azurfa wadda aka fi sani da sunan (Dirhami), su ne kudaden da aka yi amfani da su a lokacin Annabi (S.A.W) da lokacin Sahabbai da Tabi’ai har zuwa karni na sha takwas na Miladiyya, a lokacin da kudaden takarda suka fara karfi a hannuwana mutane.

Ayoyi da hadisai duk sun tabbatar da gwal da azurfa a matsayin kudaden da ake amfani da su tun lokacin Annabi (S.A.W) a matsayin kudaden da ake fitar musu da Zakka, ake biyan sadaki da diyya da su, ake yin sauran amfanin yau da gobe da su. Don haka, maganar wasu malamai da suke cewa ba bu gwal a lokacin Annabi (S.A.W) sai dai azurfa, ko kuma su ce ba a sami wani nassi fayyatacce wanda Annabi (S.A.W) ya fadi gwal ba, wannan wata magana ce mara tushe. Domin Allah Madaukaki cewa ya yi, “Wadanda suke taskance gwal da azurfa, ba sa ciyar da su a tafarkin Allah, to ka yi musi bushara da azaba mai radadi”.-(Taubah: 34).

قال الله تعالى: “والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم”.

A cikin hadisai ma duka biyun bayani a kan su ya zo. Ga kadan daga ciki:

i- Abu Sa’idul Khudri (R.A.) ya ce, “Ɓa bubu sadaka/Zakka a duk abinda yake kasa da ukiyya biyar-(ukiyya daya Dirhami arba’in ce).

عن أبى سعيدٍ الخدريِّ رَضِيَ اللهُ عنه، أنَّ النبيَّ صلَّى الله عليه وسلَّم قال: “ليسَ فيما دونَ خمْسِ أواقٍ مِنَ الوَرِق صَدَقةٌ”.

ii- Daga Aliyu bn Abi Dalib (R.A.) ya ce Manzon Allah (S.A.W) ya ce, “Na yi muku afuwa a fitar da sadaka/zakka a dawakai da bayi. Amma ku kawo sadakar azurfa. Duk Dirhami na azurfa, a bayar da Dirhami ɗaya. Amma ba bi Zakka ga Dirhami dari da casa’in da tara. Suna kaiwa dari biyu, sai a bayar da Dirhami biyar”.

عن عليٍّ رَضِيَ اللهُ عنه، قال: قال رسولُ اللهِ -صلَّى الله عليه وسلَّم-: “قد عفوتُ لكم عن صدقَةِ الخَيلِ والرَّقيقِ، فهاتوا صدقةَ الرِّقَةِ: مِنْ كلِّ أربعينَ درهمًا درهمًا، وليس في تِسعينَ ومئةٍ شيءٌ، فإذا بلغت مئتينِ ففيها خمسةُ دراهِمَ”.

iii-Anas bn Malik (R.A) yana cewa, “Umar ya dora ni a kan kula da Sadaka da Zakka. Ya umarce ni da na rika karbar rabin Dinare daga Dinare ishirin”-(Muhalla na Ibn Hazam: 6/67).

عن أنس بن مالك -رضي الله عنه- قال: “ولاني عمر على الصدقات، فأمرني أن آخذ من كل عشرين دينارا نصف دينار”.

Malamai masu yawa sun hakaito Ijma’i da haduwar malamai a kan wannan magana. Ga kadan daga ciki:

a-Imamu Malik ya ce, “ Sunnar da ba bu wani sabani a kanta a wurinmu ita ce cewa Zakka tana wajaba ne a Dinare ishirin kamar yadda take wajaba idan take Dirhami dari biyu”-(Muwadda Malik:1/246).

قال الإمام مالك-رحمه الله-: “السنة التي لا اختلاف فيها عندنا أن الزكاة تجب في عشرين دينارا عينا، كنا تجب في مائتي درهم”.

ii-Imamu Shafi’i yana cewa, “Ba bu wani sabani cewa ba bu Zakka a kan gwal sai ya kai Dinare ishirin”.-(Al-Ummu na Shafi’i:2/34).

قال الشافعي-رحمه الله-: “لا أعلم اختلافا في أن ليس في الذهب صدقة حتى تبلغ عشرين”

iii-Imamu Abu Ubaid Alkasim bn Sallam ya ce, “Wannan nisabin ba wani sabani a tsakanin Musulmi a kansa”. Ya kara da cewa, “Asalin Sinare shi ne a daidaidaita guda daya da Dirhami goma”-(Al-Amwal na Abu Ubaid, shi/409 da 519)
قال الإمام أبو عبيد-رحمه الله-: “فهذا لا اختلاف فيه بين المسلمين”. وقال أيضا: “أصل الدنانير أن يعدل الدينار بعشرة دراهم”.

An zo da wannan ne domin a tabbatar da cewa ana fitar da Zakka daga a gwal da Azurfa tun lokacin Annabi (S.A.W).

2-Domin a tabbatar da yadda za a fitar da zakkar da sauran abubuwan da suka rataya da kuɗin, malamai da masana daga baya sun duba nauyin kowanne daga cikinsu an san gwargwadonsa. Gwal dai sai ya kai giram tamanin da biyar (85). Wannan ba ya canzawa a haka tun jahiliyya har zuwan Musulunci sai dai in algush aka yi masa. Ita kuma azurfa ita ce lamari ya yake canzawa. Amma dai yawancin malamai sun tabbatar da cewa a lokacin Annabi (S.A.W.) giram dari biyar da casa’in da biyar (595), shi ne yake daidai da kimar dinare ishirin idan za a yi canji. Malamai sun tabbatar da cewa wannan ne kuma ma’aunjn mutanen Makka tun lokacin Annabi (S.A.W). Domin ya ce, “Ma’aunin nauyi, ana amfani da na mutanen Makka. Ma’aunin yawa kuma, ana amfani da na mutanen Madina”-(Sunanu Abi Dawuda, L:3340)
عن ابن عمر-رضي الله عنهما-قال قال رسول الله-صلى الله عليه وسلم-:” الوزن وزن أهل مكة والمكيال مكيال أهل المدينة”.

Wannan awo da shi ne mutanen kowace kasa zasu kimanta kudin kasarsu da yadda za a sayi gwal ko azurfa masu nauyin da aka ambata. Ana duba gwal ne da yake tsantsar gwal, wanda yake (99%) gwal, ba sirki.
Da zarar mutum ya san kudin gwal ɗaya ta hanyar masu sayar da gwal a garinsu ko ta hanyar duba internet, sai ya ninka kudin sau 85. Duk abinda lissafi ya kama shi ne nisabin zakka. Misali a yau 5 ga April, 2024 ana sayar da gwal mai matsayi na 24k a kan kudi N 93,492.58, sai a ce sau 85. Zai zamo N7,946,869.3. Wannan shi ne kudin zakka lissafin gwal a wannan rana. Zai iya canzawa tsakanin dare da rana ko cikin wasu ‘yan kwanaki. Amma dai ana so a gane yadda ake yin lissafin ne kurum.

Ta wannan hanyar ne yawancin Musulmi a kasashe daban suke fitar da lissafin Zakka. Masu Riyal ko Junaih ko Dollars ko Yen da sauransu, duk da wannan zasu lissafa zakkarau.
Ita kuwa azurfa, idan aka ce za a yi la’akari da wancan giram na lokaci Annabi (S.A.W), kudin giram dinta a yau (05th April, 2024) shi ne N 1,104. Sai a ce sau 595. Shi zai bada N 656,880
Abin la’akari a nan shi ne an sami nisabi biyu kenan. Na azurfa daban, na kuma gwal daban, wanda ba haka abin yake ba a lokacin Annabi (S.A.W.). Saboda haka akwai matsala s lissafi !

3- Tambayar da wadansu suke kawo wa a yanzu ita ce saboda mai ba za a koma kan azurfa a rika fitar da nisabin Zakka bisa awonta na giram 595 ba?!

Musamman ga gwal ya yi tsada sosai don haka ne ma nisabin zakkar ya tafi sama da miliyan bakwai har takwas da sauransu!

Wannan tunani ne mai kyau kuma kokari ne na samo wa al’ummar Musulmi mafita a cikin tsarin addinin Musulunci, ba daga wani wuri can a wajen sa ba.

Masu wannan ra’ayi zasu iya karfafa ra’ayin nasu da kasancewarsa mai sauki. Kuma kusan wadanda zasu fitar da Zakka zasu yawaita fiye da idan an yi la’akari da lissafin Gwal, wanda sai hamshakai ne mutum zasu fitar da ita!
Sai dai wannan ra’ayi a yadda yake din nan yana cike da dinbin kusakurai. A gaskiya a yanzu ba zai yiwu a yi aiki da shi ba. Saboda ra’ayin bai zauna daidai ba. Akwai sauran sinadaran ilimi da ake da bukatarsu kafin a yi la’akari da shi.

4- Yana da kyau a tuna da cewa Allah ya wajabtawa mai kudi da ya fitar da Zakka ya bawa talaka kamar yadda Annabi (S.A.W) ya fada cewa, “Ka fada musu cewa Allah ya wajabta musu fitar da sadaka/zakka daga dukiyoyinsu. Ana karbar ta ne daga masu kuɗin cikinsu, sai a mayar da ita ga talakawan su”.-(Bukhari, L:1425; Muslim).

عن ابن عباس-رضي الله عنهما-قال قال رسول الله-صلى الله عليه وسلم-: “فأخبرهم أن الله قد فرض عليهم صدقة تؤخذ من أغنيائهم فترد على فقرائهم”.

Wannan hadisin ya tabbatar da cewa masu kuɗi ne suke fitar da Zakka su bawa talakawa. Don haka wanda ya mallaki nisabi shi ne mai kuɗi. Wanda bai mallaki nisabi ba, ya fada cikin masu rufin asiri da talakawa!
Zakkar kuɗi da dabbobi da kayan abinci an ɗorawa mai kuɗi ne kawai, shi ne zai bayar da ita. Ba a ɗorawa talaka ya bayar da ita ba. Mai kudi da talaka sun hadu a bayar da zakkar Fidda-kai ne Kurum. Shi ya sa ma Annabi (S.A.W) da yake fadar hukumomin fitar da zakkar Fidda-kai ya ce, “Manzon Allah (S.A.W) ya wajabta zakkar Fidda-kai don tsarkakewa ga mai yin azumin daga sirri da batsa, da Ciyarwa ga miskinai. Wanda ya bayar da ita kafin sallar ido, ta zamo karba biyar zakka. Wanda kuma ya bayar da ita bayan an yi sallar Isha, to zamo sadaka kurim kamar sauran safakoki”.-(Sunanu Abi Dawuda, L: 1609)
عن ابن عباس -رضي الله عنه- قال “فرضَ رسولُ اللَّهِ -صلَّى اللَّهُ عليهِ وسلَّمَ- زكاةَ الفطرِ طُهرةً للصَّائمِ؛ منَ اللَّغوِ والرَّفثِ وطُعمَةً للمساكينِ، من أدَّاها قبلَ الصَّلاةِ فهيَ زكَاةٌ مقبولةٌ ومن أدَّاها بعدَ الصَّلاةِ فهيَ صدَقةٌ منَ الصّدقات”.

A nan an yi haka ne saboda miskini kasa yake da Fakiri shi ma Fikirin zai iya taimakawa da abinda yake da shi ga wani.

Muhimmin abu dai a nan shi ne ma’aunin talauci da arziki suna canzawa da canzuwar yanayi da mutane da lokaci da karfin hada-hadar kasuwanci da karfin da kudade suke da shi na sayan abubuwa. Wanda wani lokaci za a dauka cikakken mai kuɗi ne shi, sai zamani ya canza ko a wani wurin ya zamo shi ne talakan da za a bawa Zakka. Hakika a da can a shekaru masu yawa da suka wuce wanda yake da N 656,880, mutum ne mai tarin kudi, amma a yanzu talaka ne shi. Shi ma yana jira masu kudi su tallafe shi!
Za a gane haka bisa la’akari da tashin gwauron zabo da kayan masarufi suka yi ta yadda komai kudinsa ya ninka sau iya abinda mutum zai ji in ya je saya, zamu dada tabbatar da cewa wanda shekara ta kewayo masa ya zamo yana mallake da iya dubu dari biyar da saba’in, a gaskiya wañnan talaka ne da yake bukatar taimako, amma ba wanda zai fitar da Zakka ba. Masu ganin zai bayar da Zakka ba su tuna wannan ba. Su abinda suke kallon azurfa da kuma canjin ta a kasuwa. Amma ba su duba yadda kimar canji da yadda kudi suke a hannun mutane a yau suka canza ba. Daman kuma tarihi ya nuna cewa ana samun wannan juyin a azurfa.

5-Nisabin Zakka guda daya ne a lokacin Annabi (S.A.W) ba biyu ba. Domin Dirhami goma shi ne canjin Dinare daya. Don haka wanda yake da wannan, yana da kudi daidai da wanda yake da wancan. Haka abin yake har a lokacin Sahabbai da Halifofi. Sai daga baya aka fara samun juyawar abubuwa. Kimar azurfa ta fara hawa da sauka sosai. Wannan yana nufin wadanda suke so a dauki nisabin zakka a azurfa a yau kamar yadda ake daukar na gwal, za a sami nisabi biyu a kan maganarsu. Yin haka kuma ya sabawa abinda aka sani a tsarin Musulunci. Ba a taba bada nisabi kala biyu ba.

6-A yadda bayanai suka zo, kimar gwal bata cika canzawa sosai ba a tsawon tarihi. Malamai masana tattalin arziki a Musulunci sun tabbatar da haka. Ga guda biyu daga cikinsu:

A-Shaikh Abu Zahra yana cewa, “Idan ya zamo cewa Sinare sihirin shi ne gwargwadon abinda za a cutarwa da Zakka, bisa yadda Sahabbai suka ƙaddara akan yadda Annabi (S.A.W) ya a gwada a Dirhami, don haka zai yiwu a dauki dinare ishirin din su ne ma’auni na dindindin a kowane zamani. Saboda ita azurfa, kudi ne irin na ma’adani. Wato haka ce mutum da ake samun arha da tsada suna kaiwa da komowa a kanta. Amma gwal kuwa shi ne kudin duk duniya wanda ba a canzawa. Domin da shi ne ake ƙiyasta kimar komai har da ita azurfar. Don haka ne ba ma la’akari da wani abu. A matsayin ma’auni in ba gwal ba”.-(Attakafulul Ijtima’i Fil Islam, shi:71)
قال الشيخ أبوزهرة-رحمه الله-:”وإذا كانت عشرون دينارا هي مقدار الزكاة بتقدير الصحابة المبني على تقدير النبي -صلى الله عليه وسلم- في الدراهم، فإنه يسوغ أن تعتبر العشرين دينارا هي التقدير الدائم في كل العصور. ذلك، لأن الفضة نقد معادن، وهي سلعة يجري عليها الرخص والغلاء. وأما الذهب فهو العملة العالمية لا تتغير، وبها تقاس قيم الاشياء، ومنها الفضة. لذلك لا نعتبر مقياسا سواه”.

ii-Shaikh Muhammad Diya’uddini Rais shi ma ya ce, “Daga cikin tabbatattun abubuwa wadanda aka fada a baya zai bayyana gare mu cewa gwal shi ne tushen duk wani ma’aunin nauyi na kudi. Sauran abubuwan duka ana kimanta su ne a kansa. Saboda shi yana da sigar tabbatuwa ba tare da ya canza ba a zamani daban-daban”-(Al-Kharaju Wan Nuzumul Maliyyah Lid Daulal Islamiyyah: sh/373)
قال الشيخ الدكتور ضياء الدين الريس: “ومن الحقائق التي ذكرت سابقا تبين أن المثقال هو أساس الأوزان. فالوحدات الأخرى تقدر بالنسبة إليه. وذلك لما اختص به من صفة الثبوت في مختلف الأزمنة”.

An samu lokuta mabanbanta da yawa a tarihi wanda kimar azurfa take canzawa sosai, saboda amfani da ita a matsayin ma’aunin kudi ya ragu. Don haka, in ana so nisabin ya samu ta hanyarta, sai an yi ciko a kan yadda take. Wato sai ta fi giram 595 ta zamo daidai da kimar gwal, sannan ne za a fitar mata da Zakka.

Duka malaman Musulunci marubuta a kan Kuɗi da yanayin sa da kala-kalarsa da hawa da sauka na kima irin su Balazuri, da Makrizi, da Ibnu Khaldun da saurasu duk sun tabbatar da yadda azurfa take hawa take sauka, amma kimar gwal ba ta canzawa.-(Futuhul Buldan na Balazuri: shi/651-659; Al-Majmu’u na Nawawi: 5/500-503; Annukudul Kadimah na Al-Makrizi: shi/2-16; Al-Mukaddimah na Ibnu Khaldun: shi/322-326; Al-Khidadut Taufikiyyah na Aliyu Mubarak Basha: 20/42-48; Al-Kharaju Wan Nuzumul Maliyyah na Diya’uddini Rais: Shi/384)
Misali a karshe-karshen mulkin Umawiyyah sai da kimar azurfa ta sauka. Ya zamo sai an bada Dirhami goma sha biyu (12) ne zai yi daidai da dinare daya. Da tafiya ta yi tafiya a lokacin Abbasiyya, sai a ka samu a wani lokaci kimar ta koma Dirhami sha biyar (15) ga Dinare ɗaya. A shekara ta 399 H. lokacin Daular Fadimiyyah a Misra, abin ya lula da yawa, ya zamo sai an bayar da Dirhami talatin da huɗu zuwa da biyar (34-35) a canjin Dinare ɗaya. Daga baya aka ɗan sami sauki ta yadda Dirhami sha takwas (18) shi ne yake daidai da Dinare daya. –(Annukudul Kadimah Wal Islamiyyah na Al-Makrizi, shi/14).

A wancan zamani ana samun bangarori da sassan daular Musulunci da suke amfani da gwal fiye da azurfa kamar Kasar Misra da Sham. Can bangaren su Iraki da Farisa kuma sun fi amfani da azurfa fiye da gwal. Wannan ya sa inda suke fi amfani da gwal, sai aka riƙa samun kimar azurfa tana yin kasa a wurinsu. Kamar yadda ya faru a Misra a misalin da aka faɗa a sama kaɗan.
Ali Mubarak Basha ya kawo bayanai dalla-dalla yadda kimar gwal da azurfa suke canzawa tun farkon tarihin Musulunci har zuwa 1793M. Azurfa ita ce ta fi canzawa sosai daga gari zuwa gari, da zamani zuwa zamani da kuma mulkin sarakuna daban-daban. Ana samun wagegen bambanci a tsakaninsu. Abinda ya dada tabbatar da cewa kimar da aka rika dauka daga gwal/Dinare ita ce ta fi tabbas a tashon tarihin Musulunci.-(Al-Khidadul Taufikiyyah na Ali Mubarak Basha: 20/53-131).

A yau kuma, a wannan zamanin kimar azurfa ta sauka sosai a duniya. Bambancin da yake tsakanin kimar gwal sa ta azurfa ya ninku wajen sau goma sha biyar ko kasa da haka kadan ko sama da haka. Wannan kadai ya isa ya nuna bambancinsu da na lokacin Annabi (S.A.W).

Sannan wannan gibin ba wai a iya Nigeria ba ne kaɗai duk duniya ne. Za a samu kimar gwal ta zarta ta azurfa sosai. A ko’ina kuma wanda yake mallake da azurfar ba a daukarsa a mai kudi ko mai arziki, amma wanda yake da kimar gwal wannan a ko’ina mai kudi ne.

7-Malamai masana Fikihun zamani da tarihi kudi da hada-hadar da ake yi da su na zamani suna tabbatar da cewa yanzu ba za a yi amfani da azurfa/Dirhami ba a matsayin ma’aumin fitar da zakka. Saboda wadancan dalilai da aka kawo a sama. Ga kadan daga cikin bayanansu:
i-Irin wannan mas’alar da wasu suke kokarin sun kawo a yau, ta taba faruwa kusan sama da shekara dari da suka wuce a Kasar Misra. Shaikh Diya’uddini Rais ya yi bayanin yadda wani littafi Mai suna “Al-Fikhu Alal-Mazahibil Arba’ah” da aka buga a can Misra a 1939M. ya kawo hargitsi ta fuskar samar da nisabi kala biyu daban-daban; daya da awon gwal, shi ne mafi yawa. Dayan kuma bai kai wancan yawa ba saboda an yi shi da awon azurfa. Sai malamin ya ja kunne sosai tare da tabbatar da kuskuren wannan lissafin. Ya kara da cewa, “Ma’anar wannan kenan akwai nisabi guda biyu ga Zakka. Amma fa sun saba sosai. Daya daga cikinsu bai kai rabin dayan ba ma. Wannan kuwa ba shi ne makasudin hadisan Manzon Allah (S.A.W,) ba. Ba kuma shi ne makasudin Shari’abs Ai nisabi daya tak ake da shi. Shi ne wanda hadissan suka ba da gwargwadon sa ta hanyoyi guda biyu na daidaita. Su ne Dinare ishirin da kuma Dirhami dari biyu. Duk biyun abu daya, kudi daya ne. Domin ƙaddara nisabin zakka wajibi ne ya zamo gwal ko azurfa ko wani abin da an ba su ba amma mWanda ya yi daidai da su. Kima daya ce duk yadda kudaden suka bambanta. Kasancewar gwal a lokacin Annabi (S.AW), haka nan a wurin mutanwn Makka shi ne tushwn kudade, muna gain shi Gwale ko abinda zai zauna mazauninsu, ya yi aiki irin nasa, shi ya kamata a rike a matsayin ma’aunin kaddara kima”.-(Al-Kharaju Wan Nuzumul Maliyyah Lid Daulal Islamiyyah: sh/381)
قال الشيخ ضياء الدين الريس: “معنى ذلك أن هناك نصابين للزكاة، وهما متفاوتان كثيرا. أحدهما أقل من نصف الآخر. وليس هذا هو المقصود من أحاديث الرسول عليه السلام، ولا المقصود من التشريع. وإنما هناك نصاب واحد، قدرته الأحاديث بمبلغين متعادلين. وهما عشرون دينارا، أو مائتا درهم. وكانا شيئا وسعرها واحدا. فتقدير نصاب الزكاة يجب أن يكون واحدا من الذهب أو بالفضة أو من غيرهما -على حد سواء-. القيمة واحدة مهما اختلفت العملة. ونرى-بما أن المثقال بزمن النبي-صلى الله عليه وسلم-، وعند أهل مكة هو أساس العملة- نرى أن العملة الذهبية، أو ما يقوم مقامها ويؤدي وظيفتها هي التي ينبغي أن تتخذ أساسا للتقدير”.

ii-Shaikh Yusuf Qaradawi shi ma ya bincika wannan mas’alar ya tabbatar da cewa, “Abinda ya fi dacewa shi ne a takaita a kan ƙaddara nisabi a wannan zamanin da gwal. Duk da cewa kddarawa da azurfa zai fi amfani ga talakawa da wadanda suka cancanci a basu, amma akwai matar lamba ga sosai ga masu dukiyar a wajen fitar da zakkar, wadanda ba ‘yan jari hujja ba ne, ko wasu manyan masu kuɗi, su ne ma kunzumin al’ummar”.-(Fik’huz Zakka:1/288. Yana da kyau kuma a duba 1/276)
قال الشيخ القرضاوي-رحمه الله-: “كان الأولى أن يقتصر على تقدير النصاب في هذا العصر بالذهب. وإذا كان التقدير بالفضة أنفع للفقراء، والمستحقين، فهو إجحاف بأرباب الأموال. وأرباب الأموال في الزكاة، ليسوا هم الرأسماليين وكبار الموسرين، بل هم جمهور الأمة”.

iii-Shaikh Ali Qaradagi, daya daga cikin manyan masana tsarintsarin kin arziki na Musulunci a duniyar mu ta yau, yana cewa, “Azurfa yanzu ba ta zamo ita ce maaunin zakka a wannan zamanin namu ba. Saboda yanzu ba ta da kuma kamar yadda take da kima a zamanin baya. Saboda shi nisabi ai shi ne karamin ma’auni na wadata. Wannan yana tabbatar da cewa nisabin azurfa (wanda yake kamar dala dari biyu 200 Dollars, ba shi ne ma’aunin wadata/arziki ba”.
قال الشيخ على القدره داغي: “إن الفضة لم تعد معيارا في عصرنا الحالي، لأنها لم تعد ذات قيمة كما كانت في سابق العصور، لأن النصاب يعني الحد الأدنى من الغنى، مؤكدا أن نصاب الفضة (حوالي 200 دولار) لم يعد مقياسا للثراء”.

8-Idan ma so ake a duba manufofin Shari’ah wajen taimakawa talaka, sai a matsa duka wadanda suka isa fitar da Zakka bisa kimar gwal su fitar da ita yadda ya kamata. A lokacin za a ga yadda dukiyar zata kewaye kowa ya sami rabon sa. Amma wanda yake da ‘yan kwabbasa na N 656,880 yana fafutukar yadda zai cigana da rike kansa, sai kuma aka ce zakka ta hau kansa wannan an sa shi a damuwa sosai. Domin shi yake da bukatar tallafi ! Abin nufi da’awar aiki da Makasid ba shi ne da baka Makasid a aikace ba.

A dunkule, an kawo wannan ne duka don tabbatar da cewa kimar azurfa a yanzu bata kai kimarta a lokacin Annabi (S.A.W) ba. Don haka ba za a dauki giram 595 dinta a matsayin ma’aunin fitar da Zakka ba. Bayanai sun nuna mana cewa ita da kanta azurfar take samun hawa da sauka tun bayan wucewar manyan Khalifofi, ba wai turawan mulkin mallaka ne suka kawo daina amfani da ita azurfar ko daina amfani da shi kansa gwal din ba.

An yi wasu dauloli a tarihin Musulunci da suka jingine amfani da gwal da azurfar ma baki ɗaya, suka yi amfani da wasu abubuwan daban da ake kira da (Al-Fulus) da sauransu, amma duk da haka sun auna wadannan kudaden nasu da gwal, sun kuma fitar da zakka. Irin hakan shi ne abinda ya wajaba ga al’ummatai. Kowanne su auna kudadensu a kan kimar gwal, su fitar da Zakka. Muna rokon Allah ya karba!
Bisa bayanan da aka yi za a fahimci cewa mas’alar ba ta cikin tsarin irin mas’alolin nan da za a ce akwai rangwame duk wanda mutum ya dauka na fitarwa a kimar gwal ko a kimar azurfa, a ce duk daidai ba ce. Saboda kuskuren fahimta ne tun farko da mutane da yawa suka fada ciki. Daga cikinsu kuwa har da masu sa nisabin gwal da na azurfa a tare a matsayin sanarwa da al’umma duk wanda mutum ya dauka shikenan. Wannan kuskure ne a zahiri. Mutum ya fahimci yadda tsarin abu a yadda yake shi ne aiki da ilimi!

Allah ne Masani.

Allah ya karbi ibadu, ya bamu sa’a da dacewa a duniya da Lahira.

Farfesa Ahmad Murtala, Shehin Malami ne a sashen Nazarin Shariah da Ilimin addinin Musulunci a Jamia’r Bayero dake Kano. 

Continue Reading

Hausa

Ba bu inda nace nafi Yan Najeriya shan wahalar Tsadar rayuwa, amma ina Fatan matsalar ta zamo tarihi -Dangote

Published

on

Nasiru Yusuf Ibrahim

Shugaban rikunin kamfanonin Dangote Alhaji Aliko Dangote ya nisanta kansa da wani labari da ake yadawa a kafafen sada zumunta na zamani cewa yafi yan Najeriya shan wahalar tsadar rayuwa.

Dangote ya tabbatarwa da yan kasa cewa, wasu ne suka dauki nauyin yada labarin domin bata masa suna a daidai lokacin da Yan Najeriya ke cikin halin ‘kaka na kayi’ saboda wahalhalun da ake fama da su .

Sanarwar ta nemi Yan kasar nan da suyi watsi da labarin, inda Dangote yayi fatan kawo karshen matsalar da ake ciki a Najeriya.

“Duk abinda ya shafi yan Najeriya ya shafemu”, inji Sanarwar.

Dangote ya Kara dacewa, ”an kawo maganar faduwar darajar Naira da sayan kaya da Dala ne domin cimma wasu bukatu na kashin Kai bukatun  da basu samu damar biya ba a baya.”

Kamfanin na Dangote na sarrafa siminti da takin zamani da kuma tatar man fetur. A  bangaren kayan abinci kuma, Kamfanin na sarrafa sikari,  gishiri da kayan dandanon girki ne kadai.

“Muma muna siyan muhimman kayan abinchi a kasuwa kamar yarda kowa ke siya don amfanin kanmu da kuma bayarwa wajen  ciyar da al’umma.” Dangote.

 

Shugaban kamfanin yayi mamakin yadda ake neman haddasa sabani tsakanin Kamfanonin Dangote da bangaren gwamnatin tarayya, inda yace shi dan kasuwa ne ba dan siyasa ba, don haka babu inda yayi maganar kalubalantar Gwamnatin tarayya.

“Kamfaninmu ya kasance me bin dokokin kasa a koda yaushe tare da  neman sauki ga al’umma da fatan alheri.”

Saboda haka, sanarwar ta nemi Yan Nigeria su guji daudar sakon da yake ba daga kamfani yake kai tsaye ba, tare da yada  rade-radi da jita-jita.

Continue Reading

Trending